Chương 20: Trái cấm
Chương 20: Trái cấm
Bản án được tuyên vào một buổi chiều cuối tháng Tư, sau mười một buổi xét xử.
Cô ngồi hàng ghế thứ hai, bên phải, cạnh mẹ cô và bà cụ. Bên trái là nhà Cảnh: cụ bà, chị Thu Hà, và chiếc xe lăn của chú Đình được chị Hạnh đẩy vào qua lối riêng, đặt ở cuối hàng, chỗ thoáng nhất phòng xử.
Ba mươi tám năm trước thì không, nhưng hai mươi tám năm trước, nếu có ai nói với người trong phòng xử án hôm ấy rằng một ngày nào đó nhà Đỗ và nhà Cảnh sẽ ngồi cùng một bên, hẳn người ta đã cười. Mà hôm nay không ai cười, vì người ta ngồi cùng một bên không phải vì đã tha thứ, mà vì cùng nhìn về một hướng: hướng cái bục mà người ta đọc bản án.
Chủ tọa đọc bản án trong năm mươi phút.
Cô không nhớ hết năm mươi phút ấy. Cô nhớ những đoạn phòng xử án im đến mức cô nghe tiếng máy lạnh, và những đoạn có người sụt sịt, và một đoạn, khi người ta đọc đến mục bồi thường, có tiếng gõ nhẹ xuống thành ghế — là bác Ba, gõ đầu gậy, nhịp đều, như đánh nhịp cho từng con số được đọc lên.
Những con số ấy, cô đã đọc trước rồi, nhưng nghe người khác đọc thì khác. Trên giấy, một trăm bốn mươi tám triệu là một con số. Trong phòng xử án, nó là một hành trình: người ta đọc kèm thời gian gửi, hai trăm chín mươi sáu tháng, đều đặn đúng ngày mười tám, và người ta đọc kèm tên người gửi, bà Đặng Thị Hằng, và người ta đọc kèm một câu trong bản nhận tội của ông già trồng lan, câu mà ông viết ở trang mười bảy: tôi gửi tiền ấy không phải để chuộc, tôi gửi để đỡ nhớ, và tôi nhận ra là tiền không làm được việc ấy, nhưng tôi vẫn gửi tiếp, vì ngoài gửi tiền ra tôi không biết còn cách nào để mỗi tháng nhớ một lần mà không phát điên.
Khi đọc xong đoạn ấy, người đọc ngừng lại ba giây, rồi mới đọc tiếp. Và cô biết rằng ba giây ấy sẽ không nằm trong biên bản, nhưng ba giây ấy nằm trong tất cả những người có mặt.
Bản án có ba phần.
Phần thứ nhất, về ông Lê Bá Hòa: tù. Mức cao nhất trong ba người, vì ông là người trực tiếp chỉ đạo thay đổi chủng loại vật liệu, trực tiếp lập lại hồ sơ nghiệm thu, và trực tiếp hưởng phần lớn chênh lệch. Ông già ngồi ở Ghế bị can, lưng thẳng, và khi nghe mức án, ông cúi đầu đúng một cái, rồi ngẩng lên, và ông nói đúng một câu trước khi người ta mời ông ký nhận bản án: Tôi chỉ xin nói một câu, là tôi đã hỏi ông Bằng năm ấy rằng nếu sau này có chuyện thì sao, và ông ấy bảo tôi chịu, và tôi đã chịu sai cách suốt hai mươi tám năm, đến hôm nay mới chịu đúng cách. Xin phép ghi lại câu ấy. Người ta ghi lại.
Phần thứ hai, về ông Hoàng Việt: tù, mức thấp hơn, vì ông là người tự nguyện giao ra sổ thứ hai, tấm ảnh, và địa điểm ba mươi hộp xi măng mẫu, và theo lời người đọc bản án, chứng cứ do bị can tự giao ra đã rút ngắn thời gian điều tra của vụ án này từ vài năm xuống còn vài tháng. Khi nghe đoạn ấy, ông Việt không cúi đầu. Ông quay lại nhìn về phía cô, và ông gật đầu một cái, và cô cũng gật lại một cái, và đó là toàn bộ cuộc nói chuyện sau cùng giữa hai người, và như thế là đủ.
Phần thứ ba, về ông Nguyễn Hữu Bằng: mức thấp nhất trong ba người, có tình tiết được xem xét riêng, vì ông là người giữ và tự nộp bản gốc tấm lệnh, và vì trong hai mươi tám năm, ông là người duy nhất trong cơ cấu ấy cô không cần nhớ lại chính xác từng từ của phần thứ ba. Cô chỉ nhớ một chi tiết: khi bước ra khỏi Ghế bị can sau khi ký, ông Bằng đi ngang hàng ghế nhà cô, và ông dừng lại đúng chỗ bà cụ ngồi, và ông cúi người xuống, rất thấp, thấp hơn mức một người sáu mươi tám tuổi vẫn cúi được, và ông nói một câu bằng tiếng thì thầm mà chỉ bà cụ nghe được.
Sau này cô hỏi bà cụ ông ấy nói gì. Bà cụ không trả lời ngay. Bà cụ để hôm sau, để lúc hai bà cháu ngồi gọt quả, rồi mới nói:
"Ông ấy nói: xin gửi lời tôi sai cho ông Hàn, và cho nhà mình, và ông nói ông biết xin bây giờ chỉ là chuyện của ông, không phải của nhà mình."
"Rồi bà trả lời sao?"
"Bà không trả lời." Bà cụ nói. "Bà để ông ấy cúi đủ lâu rồi bà mới gọt quả. Con đừng nghĩ bà lành. Bà không lành. Bà chỉ già. Già rồi thì người ta thấy rằng trừng phạt là việc của tòa, còn việc của mình thì phải nhẹ hơn tòa, không hơn. Bà cúi thì tòa còn phải cúi thêm, mà bà không muốn ở trên tòa."
Còn ông già trồng lan thì không ngồi ở Ghế bị can. Ông được xử lý bằng một lối khác, lối của người tự thú trước khi bị phát hiện, và lối ấy người ta không đọc tên trong phiên hôm ấy. Nhưng ông có mặt. Ông ngồi ở hàng ghế công chúng, giữa bác Ba và thầy tạm, và khi phiên xong, ba ông già ra cửa tòa cùng nhau, và người ta thấy ba ông già đứng nói chuyện với nhau mười phút dưới gốc phượng trước cổng, và không ai nghe được họ nói gì, và cô cũng không hỏi. Có những cuộc nói chuyện của người già mà người trẻ không có quyền biết nội dung, chỉ có quyền nhìn thấy rằng nó diễn ra, và rằng sau nó, ba người ấy đi về ba hướng, thẳng lưng cả ba.
---
Ngày thông xe cầu mới là mười chín tháng Sáu.
Tháng Sáu, đúng vào cái tháng mà hai mươi tám năm trước người ta in dòng chửi nhà cung cấp lên trang nhất tờ báo tỉnh. Người ta chọn ngày ấy không phải để trừng phạt cái tháng, mà vì kỹ thuật báo rằng mùa kiệt của sông vừa bắt đầu, mặt nước thấp và trong, và dịp thông xe tốt nhất là vài tuần trước khi mưa về.
Sáng hôm ấy, hai bờ treo cờ, không phải cờ đỏ như công trường, mà cờ ngũ sắc của dân — loại cờ người ta treo khi làng có việc vui thật. Đội kèn làng ra đánh từ sáu giờ sáng. Trẻ con chạy dọc cầu trước khi người lớn được phép lên, và người ta đặc cách cho chúng chạy trước, vì như chị Thu Hà nói: cầu mới thì phải để chân mới đi trước, chân ấy nhẹ, không mang theo thứ gì cả.
Cầu mới có sáu nhịp, mặt cầu bê tông trắng, lan can sắt xanh, và ở giữa nhịp thứ ba — chỗ cao nhất, nhìn xa nhất cả dòng sông — người ta dựng một tấm bia đá nhỏ, không to hơn cái bàn học, che dưới mái che mưa.
Tấm bia được phủ vải đỏ. Người ta sẽ mở nó sau lễ cắt băng, khi cả hai cụ bà cùng lên.
Trước lúc ấy, có nghi thức mà không có trong chương trình, do hai cụ tự nguyện đề xuất với chính quyền thị xã, và chính quyền đồng ý vì nó không tốn gì ngoài mười phút.
Hai cụ bà lên đầu cầu, từ hai đầu.
Bà cụ nội từ bờ bắc. Cụ bà nhà Cảnh từ bờ nam. Hai cụ đi chậm, mỗi cụ có một người dìu: cô dìu bà mình, chị Thu Hà dìu cụ mình. Hai cụ không nói gì trên đường đi. Hai cụ chỉ đi. Và cả hai bờ im, vì ai cũng hiểu rằng hai cụ đang đi đoạn đường mà hai cụ đã không đi được trong hai mươi tám năm, dù nó chỉ dài hai trăm mét.
Hai cụ gặp nhau ở nhịp thứ ba, trước tấm bia còn phủ vải.
Bà cụ nội nói trước. Bà nói to vừa đủ cho hai bờ nghe, bằng giọng đều đều của người đã tập:
"Hôm nay hai nhà cắt băng cây cầu. Trước khi cắt, tôi có một việc. Nhà tôi có một cái điều ước, viết từ năm chín mươi tám, bốn câu, mà tôi thuộc lòng hai mươi tám năm vì tôi để nó cạnh hương án. Điều ước ấy cấm con cháu nhà tôi qua lại với nhà bà. Hôm nay tôi đem nó đến đây, để làm một việc với nó."
Bà cụ mở chiếc túi vải đen, và lấy ra một tờ giấy cũ, xếp tư, đã ố vàng, viết mực tàu. Bà mở tờ giấy ra, và bà không đọc nó, bà chỉ giơ lên cho hai bờ nhìn thấy hình dáng của nó, như người ta giơ một thứ để xác nhận là nó tồn tại.
Cụ bà nhà Cảnh làm giống hệt vậy, bằng chiếc túi vải đỏ, và tờ giấy của cụ già hơn, vàng hơn, và cũng bốn câu.
Rồi hai cụ cùng nói, gần như cùng một lúc, hai câu giống nhau đến từng chữ, vì hai cụ đã tập với nhau tối qua, ở nhà cô, đến mười một giờ đêm:
"Điều ước này không đốt. Đốt là quên. Mà nhà tôi không quên, nhà tôi chỉ thôi cấm."
Rồi hai cụ cùng cúi xuống, và hai cụ đặt hai tờ giấy vào một hộp đồng nhỏ đã được đóng sẵn ở chân bia, dưới tấm bia còn phủ vải đỏ, và người ta đóng nắp hộp lại bằng bốn con ốc, và bốn con ốc ấy về sau không ai vặn ra nữa.
Người ta vỗ tay. Trẻ con huýt sáo. Đội kèn đánh một khúc vui. Và hai cụ đứng lên, và hai cụ nắm tay nhau, một cái nắm của hai bàn tay già, không chặt, nhưng thật, và hai cụ cùng quay về phía tấm bia, và chị Thu Hà bước lên, tháo dây buộc vải đỏ.
Vải đỏ rơi xuống.
Trên bia đá, khắc sâu, tô màu xanh thẫm, có bảy chữ:
CẦU HÀN — ĐỖ VĂN HÀN 1971 – 1998
Dưới bảy chữ ấy, khắc nhỏ hơn, có hai dòng:
Tên những người xây: ghi ở nhà thờ nhỏ bờ bắc, hai mươi chín tên.
Hai lỗi đã dựng lại từ đây.
Bác Ba đứng hàng thứ nhất, và bác đọc tên trên bia ra thành tiếng, đọc chậm như đọc kinh: Cầu Hàn. Đỗ Văn Hàn. Nghĩa là... bác ngừng, và bác nhìn xuống mặt nước, rồi nói nốt: nghĩa là em tôi có tên, và em tôi tên trước cái cầu, chứ không phải cái cầu trước tên em tôi.
Chú Cảnh Đình ngồi trên xe lăn, chỗ cao nhất của dốc dẫn lên cầu, và chị Hạnh kể lại rằng khi chị đọc cho chú dòng chữ trên bia, chú không khóc như chị Thu Hà đã đoán. Chú im lặng lâu, rồi chú cười, và chú bảo:
"Chú không khóc được nữa, cháu ạ. Chú đã khúc hết hai năm nay. Hôm nay chú chỉ thấy nhẹ. Người ta đặt tên ông ấy vào cái cầu mà năm xưa chú đã ký vào cái chết của ông ấy. Cái ký của chú giờ nằm trong tòa án. Cái tên của ông ấy nằm trên đá. Còn chú thì nằm trên xe lăn này. Mỗi cái một chỗ, rõ ràng, không lẫn. Sống đến bao giờ thì được thế, gọi là đủ."
Còn ông già trồng lan, ông đến sớm nhất trong tất cả mọi người, từ năm rưỡi sáng, khi cầu còn vắng, và ông mang theo ba chậu lan đỏ. Ông đặt ba chậu lan ở chân bia, bên trái, rồi ông đứng đó một mình, tay chống sau lưng, nhìn dòng sông, đến khi người ta về đông.
Cô ra đứng cạnh ông.
"Có biết vì sao tôi trồng lan không?" Ông hỏi, không đợi cô trả lời. "Vì lan là loài không chịu ơn đất. Ông cứ thử bón nhiều, nó chết. Ông thử tưới nhiều, nó chết. Nó chỉ sống khi ông làm vừa đủ. Hai mươi tám năm tôi trồng lan để tập làm một người vừa đủ. Tôi làm ông lớn trong cái nghề mà mọi người làm thừa. Tôi ký thừa, tôi nói thừa, tôi họp thừa. Cái vụ này, xét cho cùng, là cái vụ của những người làm thừa: thừa một số liệu, thừa một lần im, thừa một khoản tiền. Cô nhớ giùm tôi một câu, cô Đỗ, cho đời sau: điều giết người không phải là làm thiếu. Là làm thừa."
Ông quay về ba chậu lan đỏ.
"Ba chậu này tôi ươm từ hạt của cành lan tôi trộm hôm đi viếng ông Hàn." Ông nói. "Cành lan tôi tặng cô hôm ấy, con của nó đấy. Tôi để đây, chân bia, không đem về. Lan ở đây thì hàng năm nó ra hoa đúng tháng Sáu, đúng cái tháng người ta từng in dòng báo chửi nhà cô. Từ rày về sau, tháng Sáu của cái thị xã này phải có hoa đỏ, chứ không phải chỉ có dòng báo cũ."
---
Chiều hôm ấy, sau lễ, khi đoàn người về hết và cầu còn lại với sương tối, hai người dắt bộ qua cầu.
Họ đi từ bờ bắc sang bờ nam, rồi đi ngược lại, không có việc gì phải đi hai lượt, nhưng họ đi hai lượt, vì lượt thứ nhất họ đi với mọi người, còn lượt thứ hai họ đi cho chính họ.
Ở giữa nhịp thứ ba, họ dừng. Cô dựa vào lan can, và nhìn xuống dòng sông, chỗ mà ba tháng trước trụ số bốn đã quỳ xuống và không đứng lại nữa. Giờ chỗ ấy không còn dấu vết gì. Nước chảy qua đó như chảy qua mọi chỗ khác.
"Em từng nghĩ cái kết của vụ này sẽ như thế nào?" Cô hỏi.
"Anh từng nghĩ nó sẽ có một buổi công bố, ai đó đứng lên nói tình tiết cuối, rồi mọi người vỗ tay." Anh nói. "Giờ thì anh thấy anh nghĩ sai ở chữ ai đó. Không có ai đó. Có bà em, có cụ nhà anh, có bác Ba, có chú Đình, có ông già lan, có mẹ em, có chị Hạnh, có chị Thu Hà, có thầy tạm, có cô giáo, có bà Mơ, có chú Tám, có chú Hải, có ông tài xế già, và có tờ báo. Hai mươi tám năm người ta tưởng một vụ án cần một người anh hùng. Hóa ra nó cần ba mươi người giữ giấy, mỗi người giữ một trang."
"Em chỉ giữ một trang thôi."
"Không. Em giữ cuốn sổ của bố em. Em là trang mà bố em viết trước khi đi. Anh nghĩ ông biết ông viết cho ai. Ông viết: 18/10 — giao 40 bao PCB40. Kiểm đủ. Ghi sổ. Ông không viết: giao rồi. Ông viết: ghi sổ. Người bán vật liệu mà chấm câu bằng chữ ghi sổ, thì người ấy biết sổ sẽ sống lâu hơn mình."
Cô đứng im một lúc. Rồi cô nói điều mà cô đã giữ không nói suốt ba tuần, chờ hôm nay:
"Hai bà cụ đã nói chuyện với em tối qua."
"Về chuyện gì?"
"Về chuyện của hai chúng ta." Cô nói. "Bà em hỏi em một câu, bà hỏi bằng đúng cách bà hỏi: cô định giữ cái này đến bao giờ, giữ như tờ báo ấy à, giữ hai mươi tám năm rồi một ngày đem ra? Bà bảo nếu thế thì bà chưa kịp xem. Còn cụ nhà anh, cụ hỏi anh một câu khác: mày tính đưa nó ra lúc nào, lúc cầu thông xe à, thì tao tẩy cho mày nghe, vì việc vui không được gánh việc khác, việc gì ra riêng nó."
Cô quay sang nhìn anh. Đèn cầu vừa bật, ánh vàng soi mặt anh nghiêng về phía sông.
"Vậy thì em nói đây. Không phải lúc cắt băng, không phải giữa lễ, không phải trước hai cụ. Em nói ở giữa nhịp ba, trời tối, không có ai ngoài hai mình và tấm bia: anh về nhà em ăn cơm cuối tuần này. Mẹ em bảo mẹ nấu canh cua. Mẹ nói mẹ muốn nhìn cái bàn mà trước đây mẹ hay nhìn thấy thiếu một ghế, xem nó đủ lại thì cái nhà ra sao. Bà em bảo bà ngồi đầu bàn. Bà bảo bà ngồi đầu bàn được rồi, vì bà đã ngồi đầu bàn một mình hai mươi tám năm, nay bà muốn có tiếng bát choang bên cạnh."
Anh nhìn cô, và anh không đáp liền, và cô cũng không cần anh đáp liền, vì câu hỏi của cô không phải là câu hỏi cần trả lời gấp. Nó là câu hỏi của người đã học được cách của bà mình: giả sử có ngày ấy, và không vội.
Rồi anh nói:
"Còn nhà anh thì cuối tuần sau. Chị Thu Hà đã đặt chỗ rồi, chưa hỏi anh. Chị bảo: nếu anh từ chối thì chị tự đến, chứ cái ghế chị để trống cho Đỗ Yến Linh hai mươi tám năm nay rồi, nay nó phải có người ngồi."
Cô bật cười, cái cười đầu tiên của cô trong ngày mà cô đã khóc hai lần, và cô thấy trong ngực mình nhẹ một cách lạ, như thể có một thứ đã được đặt xuống đúng chỗ sau một hành trình rất dài, và thứ ấy chính là cái mà cô đã mang theo từ trang đầu: cái vali sắt của bà cô.
Vali ấy giờ đã trống. Tuần trước bà cụ đã đưa nó cho cô. Bà cụ không nói gì khi đưa. Bà cụ chỉ mở nó ra, cho cô nhìn thấy đáy vali không còn một tờ giấy nào, rồi bà cụ khép lại, và đặt chìa khóa vào tay cô, và nói đúng một câu: từ giờ cô giữ. Vali sắt này của nhà mình nó không giữ điều cấm nữa. Nó giữ giấy tờ nhà mình, mà giấy tờ nhà mình thì từ giờ chỉ có giấy tờ vui.
Cô nghiêng người, tựa trán lên vai anh, và hai người đứng như thế ở giữa nhịp ba của cây cầu mới, và dưới chân họ là dòng sông mùa kiệt trong vắt, và bên trái là ba chậu lan đỏ của một ông già từng chọn cách chịu của người hèn, và bên phải là tấm bia đá mang tên một người từng bị chửi hai mươi tám năm trước khi được khắc vào đá.
Và cô nghĩ về cái tên của cuốn sách mà đời cô suýt lấy làm đề mục: trái cấm.
Ngày xưa người ta dạy cô rằng trái cấm là thứ quả không được chạm, vì chạm rồi thì mất vườn. Hai mươi tám năm của hai nhà cô đã đúng theo lời dạy ấy: một bên trồng rào, một bên trồng gai, và ở giữa là một dòng sông không có cầu.
Giờ thì có cầu.
Và cô hiểu ra điều cuối cùng, điều mà bà cô đã nói bằng một câu rất ngắn tối qua, khi hai bà cháu cùng đứng trước bàn thờ bố cô, đốt nén hương còn lại một nửa từ hôm đập trụ:
"Trái cấm, con ơi, không phải là quả nguy hiểm. Nó chỉ là quả xanh. Quả xanh thì cấm hái, vì hái sớm thì chua, rồi người ta đổ cho cây xấu. Chờ nó chín thì nó vẫn là quả ấy, trên cây ấy, mà không ai cấm nữa. Nhà mình với nhà Cảnh ngày xưa cấm nhau, vì hai nhà là hai quả xanh, ai cũng thấy chua của mình mà không thấy chua của người. Bây giờ chín rồi. Chín thì phải ra sáng. Còn ngồi trong rào thì chim nó mổ mất."
Cô đã ghi câu nói ấy của bà vào cuốn sổ, dòng cuối cùng, và dưới nó cô viết dòng kết của riêng cô, dòng mà cô nghĩ sẽ là dòng cuối cô viết về vụ này:
"Tình yêu nào cũng từng là trái cấm khi hai nhà còn chưa ngồi xuống. Chỉ cần đủ người đủ kiên nhẫn giữ giấy, thì đến một ngày, chữ cấm rơi mất một bên, và trái ấy chỉ còn là trái, chín, và để nguyên cho người đến."
Không. Cô không viết gì nữa.
Cô chỉ đóng cuốn sổ lại, và cô để cuốn sổ trong vali sắt, và cô rủ anh về, vì trời tối rồi, và vì cuối tuần này có một bữa cơm, mà lần đầu tiên sau hai mươi tám năm, cái bàn nhà cô sẽ không thiếu ghế.
Emberdeck
Strykon
Snail Clicker
Italian Brainrot Extreme Driver
Kobadoo Shapes
Garden Master
Superstar Family Dress Up Game
Two Cups