Chương 20: Bạn thân, đừng hòng chạy thoát

Chương 20: Bạn thân, đừng hòng chạy thoát

Cô ở cái phòng trọ ấy sáu năm.

Sáu năm, một cái phòng mười bốn mét vuông, một cái cửa sổ nhìn sang bức tường nhà bên, một cái giá sách sắt bắt vít vào tường mà bà chủ nhà dặn đi dặn lại là không được tháo. Đồ đạc của cô vừa đủ để một người chuyển nhà bằng hai chuyến xe máy.

Hóa ra không phải. Đến lúc dọn mới biết.

Mười một cái thùng giấy, phần lớn là sổ. Sổ ghi ý tưởng, sổ ghi lịch họp, sổ ghi những câu người ta nói với cô mà cô muốn nhớ, sổ ghi những câu cô nghĩ ra lúc hai giờ sáng rồi không dùng. Sổ số mười, sổ số mười lăm, và ở giữa là mười ba cuốn khác, mỗi cuốn một màu bìa, xếp theo năm.

Bà Hợi, chủ nhà, đứng ở cửa, nhìn đống thùng, rồi nhìn cô.

– Sáu năm, tôi chưa thấy ai ở cái phòng này mà đẻ ra lắm giấy thế.

– Cháu viết nghề mà bà.

– Ừ thì viết. – Bà Hợi đưa cái phong bì tiền đặt cọc, đếm đủ, không thiếu một đồng. Rồi bà xuống bếp, lên, đưa thêm một cái hũ. – Dưa hành. Tết ăn với bánh chưng. Đừng nói là tôi cho, nói là tôi trả lại cái công sáu năm không quên đóng tiền.

Anh đến lúc chín giờ, mượn cái xe ba bánh của ông Chín. ông Chín cũng đến, ngồi ở yên sau, chỉ huy cách buộc dây. Mấy chú trong ngõ nghe nói chuyển nhà thì kéo sang, mỗi người vác một thùng, không ai hỏi thùng nào nặng.

Cái thùng cuối cùng là thùng sổ. Anh bê, cô đứng chặn ở cửa.

– Thùng ấy em bê.

– Nặng.

– Em biết. – Cô cúi xuống, bê lên, đi ra, để lên xe, rồi đứng thở. – Sáu năm em tự bê cái thùng này bốn lần. Lần này cũng phải tự bê, để biết là em đi chứ không phải bị mang đi.

Anh không nói gì, chỉ đặt tay lên vai cô một cái, rồi đi buộc lại dây.

Về đến ngõ, cái việc xếp sách mất cả buổi chiều.

Giá sách trong nhà bà Phượng là cái tủ gỗ cũ, ba tầng, trước đây đựng sách giáo khoa của anh và mấy cái hộp đựng giấy phép. Cô dọn tầng dưới cho giấy tờ, tầng giữa cho sổ, tầng trên cho những thứ không thuộc về nghề nào: cái ấm hỏng, cái đồng hồ báo thức của ông, một cái hộp bánh bằng sắt.

Anh xếp sách của anh sang một bên, mỏng, một chồng. Cô nhìn, buột miệng:

– Sách của anh ít thế?

– Anh đọc sách của em.

– Em biết. Nhưng đó là sách của em.

– Ừ. – Anh đặt chồng sách xuống, nói rất bình thường. – Nên anh mới sang bên kia học cái nghề đọc sách của người khác rồi bán lại cho người khác.

Cô cười, rồi quay đi, vì tự nhiên thấy cay mắt, và không muốn anh thấy mình cay mắt vì một câu như thế.

Đến lúc lau cái khung cửa thì cô dừng lại.

Khung cửa buồng, phía trong, có hai dãy vạch bút chì. Dãy bên trái thấp, ghi năm: 1998, 1999, 2001, 2003. Dãy bên phải cao hơn, cũng bốn vạch, cùng những năm ấy.

– Cái này là gì?

Anh cúi xuống xem, rồi đứng thẳng lên.

– Hồi đó mẹ đo con của mẹ. Bà ngoại em đo con của bà ngoại em. Hai bà đứng ở hai cái cửa khác nhau, nhưng cùng một cái thước. – Anh chỉ vào vạch 2001 bên phải. – Năm đó em cao hơn anh một phân. Em không nhớ à?

– Em nhớ cái thước. Thước gỗ, sơn xanh, của bà ngoại.

– Thước ấy bây giờ ở Thái Bình.

– Ừ. – Cô lấy ngón tay đo từ vạch 2001 sang vạch 2001 bên kia, đúng một phân. – Hai cái cửa, một cái thước.

Cô lấy bút chì, kẻ thêm một vạch ở giữa hai dãy, ngang tầm mắt mình bây giờ, rồi ghi bên cạnh: "2027". Anh cầm bút, kẻ một vạch nữa, cao hơn nửa phân, không ghi gì.

– Anh không ghi năm?

– Năm nào cũng được. – Anh nói. – Cái này là để sau này có đứa hỏi "sao lại có vạch ở đây".

Đời sống vợ chồng, hóa ra, phần lớn là những việc không ai kể.

Sáu giờ sáng mở cửa quán. Anh pha cà phê phin cho ba bàn đầu, cô xếp báo lên cái giá gỗ, bà Phượng đứng sau nồi bún. Bảy giờ anh đi làm. Chiều sáu giờ anh về, ghé chợ, mua rau, đôi khi mua một cái gì không cần mua: một cái thìa gỗ, một cái khăn lau mới, một gói hạt dưa.

Có một tờ giấy dán trên tường, cạnh công tắc điện, từ hồi tháng Chín. Tờ giấy là trang cuối của một cuốn sổ đã dùng hết, xé ra, viết bằng bút đỏ, bốn dòng, mỗi dòng một điều, chữ nhỏ, rõ:

"Một: không ai quyết thay ai.

Hai: đi đâu nói đâu, về nói mấy giờ.

Ba: không nói câu 'tất cả là vì em'.

Bốn: tiền ai nấy giữ, việc ai nấy làm, cái gì chung thì ghi."

Ba dòng đầu là của cô, viết ở Singapore, trong một cái buồng có cửa sổ hai bàn tay. Dòng thứ tư là của anh, viết thêm ở đây, sau một trận cãi.

Trận cãi ấy xảy ra vì cái quán.

Chiều tháng Chạp, cô đi chợ mua hành, đứng sau hai bà hàng xóm đang chọn cà chua. Một bà nói, không nhỏ: "Con Vân giờ sướng nhỉ, lấy được cái quán với cái nhà, khỏi phải đi làm thuê." Bà kia cười: "Nó có nghề mà." Bà thứ nhất nói: "Nghề gì thì nghề, có cái nhà vẫn hơn."

Cô đứng im, chờ hai bà đi, rồi mới mua hành. Về nhà, cô không kể. Đến bữa cơm, cô nói với bà Phượng:

– Con muốn trả tiền nhà. Mỗi tháng. Một phần.

Bà Phượng đang gắp rau, dừng đũa.

– Nhà này không cho thuê.

– Con biết. Nhưng con ở đây, con ăn cơm ở đây, con dùng điện nước ở đây. Con không muốn người ta nói con lấy cái quán.

Bà đặt đũa xuống. Anh ngồi bên, không nói, vì đã có cái điều một trên tường.

– Ai nói? – bà hỏi.

– Con nghe ở chợ.

– Ừ. – Bà rót nước, chậm. – Người ta nói thì người ta nói. Ba mươi năm nay người ta nói mẹ bán bún thì giàu, mà mẹ có giàu đâu. Người ta nói mẹ góa thì con hư, mà con mẹ có hư đâu. – Bà nhìn cô. – Nhưng con muốn trả thì mẹ nói thế này: trả tiền nhà thì thành người thuê. Mà người thuê thì mai kia hết hợp đồng là đi.

Cô im.

– Con muốn trả thì trả vào cái hộp sắt. – Bà đứng dậy, lấy cái hộp ở nóc tủ, đặt lên bàn, mở nắp. – Tiền sửa quán, tiền thay cái bếp, tiền mua cái nồi mới. Trả vào đây thì thành người trong nghề. Mà người trong nghề thì không ai đuổi được, vì quán cần người biết việc.

Cô nhìn cái hộp. Trong hộp có giấy phép cũ, hai cái đinh, và một ít tiền lẻ.

– Bao nhiêu?

– Con tự tính. Tính theo cái đầu của con, đừng tính theo cái đầu người ta.

Đêm ấy cô ngồi tính, trên một tờ giấy, bằng bút chì, rồi xé, tính lại. Sáng hôm sau cô bỏ vào hộp một số tiền, và viết vào trang đầu cuốn sổ của quán một dòng: "Sửa mái bếp." Bà Phượng đọc, gật, rồi bảo: "Mái bếp thì chưa cần. Cái quạt hút thì cần." Cô sửa lại dòng ấy thành "Cái quạt hút", và thế là từ đó, cô có một cái quyền rất cụ thể trong nhà này: quyền được nói cái gì cần sửa.

Anh viết thêm dòng thứ tư vào tờ giấy trên tường, sau khi nghe kể lại. Viết xong, anh đọc cho cô nghe, cô gật, rồi cả hai cùng ký, bằng hai cây bút khác màu, như hai người ký một hợp đồng mà không ai định kiện ai.

Tết năm ấy đến vào cuối tháng Chạp, mang theo một đợt rét đúng nghĩa.

Mẹ Vân và chú Vinh lên mùng hai, mang theo hai cái bánh chưng, một buồng chuối, một túi gạo nếp, và cái thước gỗ sơn xanh của bà ngoại. Chú Vinh gói bánh từ đêm trước ở Thái Bình, buộc lạt chặt đến mức bánh rắn như đá, phải luộc bảy tiếng.

Mùng một, sáu giờ sáng, quán mở cửa.

Đó là cái việc quan trọng nhất trong nhà, hơn cả giao thừa. Bà Phượng mở cửa, bật đèn, thắp hương, rồi đứng ở cái ghế đầu quán, nói với cái bàn thờ nhỏ: "Năm nay có thêm hai đứa. Ông ở trên thì phù hộ cho cái quán bán được, cho cái nhà không ai phải đi viện."

Rồi bà quay lại, chỉ vào cái ghế.

Anh ngồi. Cô ngồi cạnh, trên cái ghế đẩu.

Ba người ăn bát bún đầu năm. Không ai nói gì, chỉ có tiếng húp và tiếng cái quạt trần. Đến lúc gần hết bát, bà Phượng mới nói:

– Năm nay mẹ không bán một mình nữa.

Cô ngẩng lên.

– Mẹ tính rồi. – Bà gắp một miếng đậu. – Mẹ bán buổi sáng. Con Vân lo cái phần giấy tờ, cái phần nói chuyện với người ta. Thằng Bảo lo cái phần sửa sang, cái phần tính tiền. Mẹ già rồi, mẹ chỉ cần đứng sau cái nồi.

– Mẹ nói chuyện như chia cổ phần. – anh nói.

– Thì chia. – Bà cười. – Ba mươi năm nay mẹ chia với cái nồi. Giờ chia với người.

Mùng hai, mẹ Vân lên. Hai người đàn bà gặp nhau ở bậc cửa, không bắt tay, chỉ gật đầu, rồi cùng đi vào bếp như hai người đã hẹn từ trước.

Cả buổi sáng hôm ấy, hai bà ngồi ở cái bàn nhôm, gói nem, và nói chuyện về những thứ rất cũ: giá gạo năm 1994, cái chợ cũ trước khi mở đường, ông ngoại bị bệnh gì. Cô đứng rửa bát, nghe, và hiểu ra một điều: hai người đàn bà này đã sống cùng một thành phố, cách nhau bốn cây số, ba mươi năm, mà hôm nay mới gặp. Không phải vì họ không muốn. Vì hoàn cảnh nó xếp người ta ở hai bên một cái gì đó, và không ai dạy họ cách bước qua.

Mâm cơm mùng hai có canh cua, múc bằng cái bát vàng. Mẹ Vân múc, đưa bát cho bà Phượng, bà Phượng múc, đưa cho cô, cô múc, đưa cho anh. Bốn người, bốn lần múc, một cái bát đi hết một vòng bàn.

– Cái bát này – mẹ Vân nói, khi bát đã cạn – giờ để ở đây. Tết nào mẹ lên thì dùng. Mà không lên được thì hai đứa cứ dùng, đừng để trong tủ.

Cô cầm cái bát, úp xuống, úp thật chậm, và thấy trong lòng bàn tay cái vết vàng nổi lên, sờ được.

Mùng ba, năm giờ bốn mươi sáng, cô dậy, mặc áo khoác, xếp mười tám tấm áp phích vào một cái ống giấy, rồi mở cửa.

Anh đứng ở cổng.

Áo len, dép lê, tay cầm cái ấm, không có vẻ gì là vừa mới dậy.

– Đi đâu?

– Ra chỗ cái quán mới. Mười giờ khai trương, em phải treo trước.

– Mười giờ. Bây giờ là năm giờ bốn mươi. – Anh uống một ngụm. – Em định đi bộ bốn cây số trong trời này, treo áp phích, rồi đứng đợi bốn tiếng, để khỏi phải ngồi ăn sáng với cả nhà.

Cô im, vì đúng là thế.

– Bạn thân, – anh nói, giọng tỉnh queo, – đừng hòng chạy thoát.

Trong nhà, bà Phượng nói vọng ra, không rõ đang ở buồng nào: "Cái ngõ này có một cái cổng thôi. Chạy đâu?"

Rồi mẹ Vân, từ bếp: "Để nó đi. Nó có việc."

Rồi chú Vinh, ở sân, câu duy nhất trong cả buổi sáng: "Đi thì đi. Về ăn cơm."

Cô đứng ở cổng, ôm cái ống giấy, và tự nhiên cười. Cười đến mức phải cúi xuống, đặt ống giấy lên cái ghế đẩu, và ngồi xuống theo.

Câu ấy, tám năm trước, nếu nói với cô ở một cái cửa bị khóa, thì nó là một câu giữ người, và cô sẽ tìm đường cửa sổ. Cô đã từng nghe những câu na ná thế, trong những căn phòng mà chìa khóa nằm trong tay người khác, và cô biết cái cảm giác ấy: không phải sợ bị giữ, mà sợ mình sẽ quen với việc được giữ.

Nhưng ở đây, cái cổng mở. Sau lưng cô là ba người đang nói chuyện trong bếp, một người đang buộc lại cái quai xe, và một cái quán đang chờ mở cửa. Câu ấy nói xong thì cả nhà cười, và nó không nói về việc không cho đi. Nó nói về việc có một chỗ để về, và có người biết mình mấy giờ về.

– Em không chạy. – cô nói. – Em đi làm.

– Ừ. – Anh đưa cái ấm cho cô. – Vậy thì mười giờ anh mang áp phích ra. Em ngồi ăn sáng đã.

Mười giờ, cái quán thứ mười hai khai trương.

Nó nằm ở góc một con phố nhỏ gần đê, mặt tiền hẹp, chỉ đủ kê bốn cái bàn, và cái tên trên biển là "Năm Giờ Chiều". Giờ mở cửa đúng năm giờ chiều, giờ đóng cửa là khi người cuối cùng đứng dậy.

Cái quán ấy có một bức tường để trống, và trên bức tường ấy, họ treo cái biển cũ.

Cái biển gỗ mít của quán bún, sơn đã bong, chữ đã mờ, hai lỗ đinh cũ ở hai đầu. Anh lấy hai cái đinh trong cái hộp sắt của bà Phượng — hai cái đinh ấy đã giữ cái biển ấy ba mươi năm — và đóng lại, đúng hai lỗ ấy, trên bức tường mới. Bà Phượng đứng nhìn, hai tay đan vào nhau, không nói. Đóng xong cái đinh thứ hai, bà mới nói một câu:

– Cái biển này tao treo hồi cái quán chưa có tên.

– Bây giờ có tên rồi. – cô nói. – Nhưng cái biển thì vẫn là cái biển ấy.

Bức tường bên kia có mười hai cái đồng hồ, mỗi cái chỉ một giờ khác nhau, từ sáu giờ sáng đến năm giờ chiều. Cái thứ nhất, ở góc trái, chạy chậm mười một phút, và có một cái nhãn nhỏ đề: "Không được sửa. Cô Sáu."

Cô Sáu đến, mặc áo dài, chống gậy, đứng nhìn cái đồng hồ của mình treo trên tường một cái quán khác, ở một con phố khác, và nói:

– Thế là nó đi xa hơn tao.

– Nó đi cùng bà. – cô nói.

– Ừ. – Cô Sáu gật. – Cũng được.

Bà Phượng và cô Sáu cùng cắt băng. Hai người đàn bà bán hàng ăn ba mươi năm ở hai cái ngõ khác nhau, tay run run, kéo cái kéo một đường không thẳng, và cả con phố vỗ tay.

Chiều ấy, mười bảy giờ, họ lên sân thượng của tòa nhà mười hai tầng.

Đó là cái sân thượng của cái quán đầu tiên, nơi hai người ngồi nghe gió và đặt tên cho mười hai cái quán. Hôm nay trên đó có một cái chậu cây, một cái ghế nhựa, và cái lan can sắt đã gỉ thêm một lớp.

Gió tháng Giêng lạnh, thổi từ phía sông lên, mang mùi bùn và mùi khói.

Cô đứng ở lan can, nhìn xuống. Mười hai cái quán không nhìn thấy hết từ đây. Chỉ thấy cái đầu tiên, ở góc phố, đèn vàng, và cái đồng hồ trong cửa kính chỉ sáu giờ dù bây giờ là năm giờ chiều.

– Anh có biết cái gì khó nhất không? – cô hỏi.

– Biết. – Anh đứng cạnh, hai tay để trên lan can. – Chữ "giữ".

– Không. – Cô lắc đầu. – Là cái câu em viết trên tờ giấy dán ở tường. Câu thứ ba.

– "Không nói câu tất cả là vì em."

– Ừ. – Cô nhìn xuống phố. – Tám năm nay em viết câu ấy ba lần. Lần đầu ở Singapore, viết xong thì thấy mình đang dạy người ta cách thương mình. Lần hai viết ở Thái Bình, trên tờ giấy gói bánh, rồi vứt. Lần ba thì dán lên tường nhà anh.

– Nhà mình.

– Nhà mình. – Cô sửa lại, và thấy cái chữ ấy vẫn còn hơi lạ trong miệng, kiểu cái áo mới mặc lần đầu. – Em viết câu ấy vì mẹ em. Mẹ em ba mươi năm nay không ai nói với mẹ một câu như thế. Bà ngoại cũng không. Cái kiểu người ta hy sinh cho nhau rồi bắt nhau trả, nó truyền từ đời này sang đời kia, và em là người đầu tiên trong nhà mình nói: thôi, dừng ở đây.

Anh không nói gì. Gió thổi cái túi ni lông ai đó để quên, nó bay lên rồi mắc vào lan can.

– Anh cũng có một câu. – Một lúc sau anh nói.

– Câu gì?

– Câu thứ ba, bản thứ năm.

Cô quay lại.

– Anh nói câu thứ ba rồi mà.

– Câu thứ ba là câu cưới. Bản thứ năm là câu khác. – Anh lấy trong túi áo ra một mẩu giấy, không đưa, chỉ cầm. – Anh viết hồi tháng Mười, lúc ngồi ở cái bàn chờ mẹ em nấu canh. Viết xong thì thấy câu ấy không cần nói ra, nên anh giữ.

– Nói đi.

– "Nếu sau này em đổi ý, em không phải xin lỗi. Chỉ cần nói một câu: bây giờ."

Cô nhìn mẩu giấy. Nó nhỏ, gấp bốn, đã sờn ở mép, kiểu giấy người ta cầm nhiều.

– Anh giữ cái này trong túi áo ba tháng?

– Bốn tháng. – Anh gấp lại, bỏ vào túi. – Không phải để dọa. Để phòng trường hợp em cần một cái cửa không phải xin phép.

Cô đứng im rất lâu. Dưới phố, còi xe, tiếng ai đó gọi nhau, tiếng cái cửa sắt của một cái quán kéo xuống. Cô nghĩ đến cái câu ấy, và nghĩ đến việc mình đã dành tám năm để sợ một cái cửa bị khóa, trong khi người ta dành bốn tháng để viết một cái cửa mở.

– Em không cần cái cửa ấy. – cô nói.

– Anh biết.

– Nhưng em muốn anh giữ nó. – Cô quay lại, hai tay đút túi áo. – Không phải cho em. Cho cái đứa nào sau này hỏi hai đứa mình lấy nhau vì cái gì.

– Ừ. – Anh nói. – Anh giữ.

Trang cuối của sổ mười lăm còn trống.

Cô mở ra, đặt trên lan can, lấy cây bút đỏ chín năm, và viết. Không gạch, không sửa, chữ nhỏ, đều:

"Hết nợ. Bắt đầu."

Viết xong cô đọc lại, rồi cười.

– Sai rồi.

– Sai chỗ nào?

– "Hết nợ" là câu của người ta tính sổ với nhau. – Cô gấp sổ. – Mình không tính sổ. Mình chỉ là hai người, sáng nào cũng dậy lúc năm giờ rưỡi, và có một cái quán để mở.

Cô cầm bút, gạch chữ "Hết nợ", rồi viết lại phía dưới:

"Bắt đầu. Mà thật ra thì đã bắt đầu từ lâu rồi, chỉ là có người chưa chịu ngồi xuống."

Gió lại thổi. Dưới kia, cái đồng hồ của cô Sáu trong cửa kính vẫn chỉ sáu giờ, và sẽ chỉ sáu giờ như thế trong nhiều năm nữa, vì không ai được sửa.

Cô nhìn nó, rồi nhìn anh, rồi nói câu ấy — câu mà tám năm trước cô đã nghe một lần trong đời, ở một cái cổng, và đã cười đến mức phải ngồi xuống:

– Bạn thân, đừng hòng chạy thoát.

Anh nhìn cô, rồi cười, cái kiểu cười của người đã chờ câu này lâu hơn cô tưởng.

– Anh không chạy.

– Em biết. – Cô gấp sổ, nhét vào túi áo khoác, rồi đi về phía cái cầu thang. – Em chỉ muốn nói một lần, cho câu ấy có hai cái miệng.

Xuống đến tầng mười hai, cô đẩy cửa, và cái mùi cà phê phin từ trong quán tràn ra, ấm, đặc, quen đến mức không cần nhận ra nữa.

Cô Sáu đang ngồi ở cái bàn số một, trước mặt là một cái chén, và cái đồng hồ trên tường chỉ sáu giờ.

– Về à? – cô Sáu hỏi.

– Dạ, về.

– Về thì về. – Cô Sáu đẩy cái chén sang. – Uống đi, rồi còn về kịp bữa cơm. Bà Phượng dặn là hôm nay ăn cơm sớm, có canh cua.

Cô ngồi xuống, hai tay ôm cái chén, và đợi cho cà phê nguội bớt.

Ngoài kia, trời đã tối, và cái biển mới ở đầu ngõ, cách đó bốn cây số, chắc đang sáng đèn, chữ đỏ, dấu huyền đậm.