Chương 19: Đám cưới tháng Chạp

Chương 19: Đám cưới tháng Chạp

Từ tháng Tám đến tháng Chạp, thành phố có thêm bảy cái quán mang tên những giờ.

Sáu Giờ Sáng. Bảy Giờ. Tám Giờ. Chín Giờ. Mười Giờ. Mười Một Giờ. Mười Hai Giờ Trưa. Cái thứ tám đã treo biển, đợi qua Tết mới mở.

Mỗi quán có một cái đồng hồ, treo ở chỗ người ta để tiền. Chỉ cái đầu tiên, ở góc phố cô Sáu, là chạy chậm mười một phút, và không ai được sửa. Cô Sáu nói: "Sửa rồi thì lấy cái gì mà nhớ."

Báo thành phố có một bài, in kèm ảnh cái đồng hồ ấy, tít là "Mười hai giờ của một cái phố". Người viết bài không biết cái tên "Mười Hai Giờ" ra đời vào một buổi chiều gió trên sân thượng tầng mười hai, từ hai người ngồi nghe tiếng xe dưới phố, và cũng không biết rằng chữ khó nhất trong nghề của cô là chữ "giữ".

Anh đi làm ở chỗ mới từ mồng một tháng Mười. Công ty ấy không làm cà phê, làm nội thất cho các chuỗi cửa hàng, và ông chủ nói một câu mà cô nhớ: "Tôi cần một người đã từng ngồi ở phía bên kia cái bàn để trả tiền." Ngày đầu anh về lúc bảy giờ tối, ăn hai bát cơm, ngủ trước cô hai mươi phút. Cô nhìn anh ngủ, nghĩ: thì ra người ta có thể đổi đời bằng một việc rất nhỏ là được ăn cơm đúng giờ.

Cái biển ở đầu ngõ đã khô sơn từ lâu. Chữ đỏ, nền gỗ mít vàng, dấu huyền của bà Phượng đậm hơn tất cả. Buổi tối, đèn đường hắt vào, chữ "từ 1996" trắng nhỏ vẫn đọc được. Bà Phượng mỗi sáng quét sân thì quét luôn cả chân biển, dù chân biển không có gì để bẩn.

Tối tháng Chín, quán dọn xong, bà không cho anh rửa bát. Bà chỉ vào cái ghế đầu quán, cái ghế nhựa thấp nhất, kê sát cột, trước mặt là cái bàn thờ nhỏ của ông.

– Con ngồi xuống đó đã.

Anh ngồi. Cái ghế kêu một tiếng.

Bà lau tay vào tạp dề, rót nước ra hai cái chén, đặt một cái trước mặt anh, rồi ngồi xuống cái ghế bên kia. Ngoài ngõ có tiếng xe đạp qua, có tiếng ai đó gọi nhau về ăn cơm. Bà chờ cho tiếng ấy đi hết mới nói:

– Con hỏi đi. Mẹ nghe.

– Tháng Chạp này, con muốn cưới Vân. Con xin mẹ.

Bà cầm chén nước, không uống, xoay cái chén một vòng trên mặt bàn nhôm.

– Ba mươi năm nay mẹ trả lời hộ người khác. Trả lời hộ ông ấy cái giấy phép, trả lời hộ con cái đơn xin vào lớp một, trả lời hộ cả cái quán với mấy chú ở tổ dân phố. Mẹ quen trả lời hộ. – Bà đặt chén xuống. – Nhưng câu này mẹ trả lời cho mẹ, không hộ ai: được.

Anh không nói gì. Bà nhìn anh, rồi nói tiếp, giọng bình thường, như đang dặn mua thêm hành:

– Mẹ có ba điều. Một: cưới trong cái ngõ này. Không phải vì mẹ tiếc tiền thuê nhà hàng, mà vì cái ngõ này nuôi hai đứa từ hồi chưa biết nói. Người ta đến uống rượu với mình thì phải đến đúng chỗ mình sống.

– Dạ.

– Hai: tiền cưới là tiền của hai đứa. Mẹ có một cái hộp, trong hộp có bao nhiêu mẹ để dành cho con, nhưng đám cưới thì hai đứa tự lo, thừa thiếu tự lo. Đàn bà mà đứng trong một cái đám cưới do người khác trả tiền thì cả đời phải nghe người ta nhắc.

– Dạ.

– Điều thứ ba. – Bà ngừng một nhịp. – Đừng để nó phải đứng đợi ở đầu ngõ.

Anh ngẩng lên.

– Mẹ đứng ở cái đầu ngõ này ba mươi năm, – bà nói. – Hồi ông ấy còn, mẹ đợi ông ấy đi lấy hàng về. Hồi con đi, mẹ đợi con gọi. Mẹ biết cái kiểu đợi ấy nó mài người ta thế nào. Nên mẹ dặn con một câu: đi thì nói đi đâu, về thì nói mấy giờ. Đừng nói "một lát". "Một lát" là câu của người không định quay lại.

– Con nhớ.

– Ừ. – Bà đứng dậy, cầm chén của mình đi rửa, nói vọng lại, không quay đầu. – Cái ghế con đang ngồi, từ hôm nay là của con. Ngồi đó mà ăn cơm. Đừng đứng.

Đêm ấy, anh kể lại ba điều cho cô nghe, đúng thứ tự, không thêm không bớt. Cô ngồi trên giường, hai tay ôm đầu gối, nghe đến điều thứ ba thì cúi mặt xuống.

– Em có đợi đâu.

– Em đợi hai mươi phút ở cái cầu, – anh nói. – Năm đó.

– Đó là em đến muộn.

– Ừ. – Anh ngồi xuống cạnh cô. – Nhưng lần sau em cứ đến muộn. Đừng đứng.

Chủ nhật đầu tháng Mười Một, anh xuống Thái Bình một mình.

Cô không đi. Đó là điều kiện của anh, và cô biết điều kiện ấy đúng: câu hỏi thứ ba phải hỏi bằng cái miệng của người sẽ sống với câu trả lời.

Trên xe, anh mang một cái tráp: một hộp bánh cốm, một buồng cau, một gói chè, và một tấm ảnh chụp cái biển mới ở đầu ngõ, in ở hiệu, phóng to, bọc ni lông. Anh để cái tráp trên đùi suốt ba tiếng, không dám để xuống sàn xe.

Chú Vinh đợi ở bến. Không nói gì, cầm hộp giúp, rồi đi trước dẫn đường, điếu thuốc chưa châm kẹp ở tai. Về đến nhà, chú lấy kìm bẻ lại cái quai tre của cái tráp cho thẳng — cái quai bị gập trên xe — rồi mới đặt lên bàn, đặt đúng giữa, hai tay.

Mẹ Vân đang nấu. Bà không quay lại ngay, đợi nồi canh sôi, hớt bọt, rồi mới lau tay vào cái khăn treo ở móc cửa.

– Cháu ngồi đi. Nhà này không có gì lạ, chỉ có cái bàn này là lạ: ngồi đâu cũng thấy nhau.

Anh ngồi. Bà rót nước, đặt tấm ảnh cái biển lên bàn, xoay lại cho đúng chiều, nhìn một lúc lâu.

– Chữ này là chữ của thầy Huân. – bà nói. – Hồi mẹ còn ở cái ngõ ấy, cái biển cũ cũng kiểu chữ này. Bà Phượng có một cái hộp đựng giấy cũ, cháu biết không?

– Dạ biết.

– Ừ. – Bà ngồi xuống. – Cháu nói đi.

– Tháng Chạp này, cháu muốn cưới con Vân. Cháu xuống đây để hỏi mẹ, không hỏi qua điện thoại, không nhờ ai hỏi hộ.

Mẹ Vân nhìn anh, rồi nhìn cái chén trước mặt mình.

– Cháu sang bên đó năm năm, có phải vì nó không?

– Dạ có một phần.

– Một phần là bao nhiêu?

– Dạ… – Anh nghĩ thật. – Năm đó cháu hai mươi tư. Cháu sang vì cháu không muốn ở lại cái chỗ mà cháu vừa bị từ chối. Nhưng cháu ở lại năm năm là vì cháu muốn làm được một việc cho ra việc. Nếu cháu về sau ba tháng thì cháu về bằng một cái cớ, mà sống bằng cớ thì không sống được với ai.

Mẹ Vân cười bằng mũi, một tiếng ngắn.

– Cháu nói chuyện như bà Phượng nấu bún: đủ vị, không thừa.

Bà đặt chén xuống, hai tay úp lên mặt bàn.

– Giờ mẹ hỏi câu này. Cháu trả lời thật, đừng trả lời cho mẹ vui. – Bà chờ. – Con gái mẹ có một cái tính: sợ thì nó đi. Không phải nó ghét ai, không phải nó hết thương. Nó đi vì nó tin ở lại rồi cũng đến lúc bị mất. Nếu một ngày như thế, nó đứng dậy đi, cháu làm gì?

Anh im. Bà không giục. Trong bếp, nồi canh sôi nhỏ, có tiếng nắp vung kêu.

– Cháu không đuổi, – anh nói. – Cháu đứng ở chỗ nó biết. Cháu không khóa cửa, không giữ giấy tờ, không giữ cái gì để nó phải quay lại.

– Không giữ gì thì lấy gì mà giữ nó?

– Dạ không giữ. – Anh nói chậm. – Nếu giữ được thì đó không phải là nó ở với cháu, mà là nó bị giữ. Cháu không muốn sống với một người phải tính đường ra.

Mẹ Vân nhìn anh rất lâu. Rồi bà cúi xuống, mở cái giỏ dưới chân bàn, lấy ra một túi vải nhỏ, cột chặt miệng, đẩy sang bên này.

– Tép đồng. Phơi ba nắng, giã tay. Canh cua nhà này nấu bằng cái này, không dùng bột nêm. Cháu cầm về đưa bà Phượng, nói là của mẹ Vân gửi. Bà ấy biết dùng.

– Dạ.

– Còn cái bát thì mẹ mang lên bằng xe khách. Mẹ ôm trong lòng, không gửi xe. – Bà đứng dậy, cầm cái khăn. – Mẹ lên trước một ngày. Mẹ muốn ngồi ở cái quán ấy một buổi, ăn một bát bún, và trả tiền.

– Mẹ…

– Trả tiền. – Bà nói, không to, nhưng dứt. – Ba mươi năm nay mẹ ăn bún của người ta bằng tiền, không ăn bằng ơn. Con gái mẹ lấy con trai bà ấy thì càng phải thế.

Trên xe về, anh nhắn một câu: "Xong cả ba lượt." Cô đọc, không trả lời, gấp điện thoại lại, rồi mở ra đọc lại lần nữa. Đến tối cô mới nhắn: "Anh ăn gì chưa?"

Tháng Chạp đến bằng một đợt gió. Cái ngõ hẹp, gió vào một đầu thì phải ra một đầu, nên ai đứng giữa ngõ cũng biết hôm nay trời đổi.

Cái đám cưới được chuẩn bị như một việc làm ăn nhỏ, có phân công, có giờ, có người chịu trách nhiệm.

Diễm My làm thiệp. Cô in một cái đồng hồ chỉ sáu giờ, dưới ghi "Mười Hai Giờ", mặt sau là giờ và địa chỉ, không có tên nhà hàng. My nói: "Em không biết làm thiệp cưới, em chỉ biết làm nhãn chai." Cô xem, bảo được, vì cái thiệp ấy đúng là một cái nhãn: nó nói rõ trong đó có gì.

Tùng nhận nói một câu ở mâm, nhưng yêu cầu trước: "Cho anh ba phút, đúng ba phút, anh không xin thêm." Khôi mượn loa của phường, thử ba lần, lần thứ ba thì cái loa rè, anh ta tháo ra siết lại cái ốc, chạy được.

Ông Sử bên kia gửi một chậu cây nhỏ, thiếp in một dòng: "Đối thủ của tôi lấy chồng. Tôi vẫn dậy lúc năm giờ." Cô đọc xong, cắm cái thiếp vào chậu, để ở bậc cửa, ai đến cũng hỏi ai gửi, cô trả lời: "Một người không đến."

Bà Phượng lo phần ăn. Sáu mâm, đặt dọc cái ngõ, mượn bàn của ba nhà, ghế của hai nhà, bát đĩa của cả xóm. Bà không thuê nấu cỗ: bà nấu, với bốn bà hàng xóm, từ bốn giờ sáng. Cái món chính là bún riêu, và bà nói rõ: "Đám cưới nhà này ăn cái mình bán, không ăn cái mình không biết nấu."

Mẹ Vân lên trước một ngày, đúng như bà nói. Cô ra bến đón. Mẹ Vân xuống xe, một tay xách túi, một tay ôm cái vali mây, ôm sát ngực, đi chậm.

– Cái bát ở trong này.

– Con cầm cho mẹ.

– Không. – Bà đưa cái túi vải sang, giữ cái vali. – Đến cửa nhà bà ấy thì mẹ đưa.

Sáng hôm sau, mẹ Vân ra quán bún, ngồi cái ghế thứ ba tính từ ngoài vào, gọi một bát, ăn hết, rồi rút tiền ra trả. Bà Phượng đứng sau cái nồi, nhìn, không nói. Hai người đàn bà không quen nhau, cùng tuổi sàn sàn, một người bán ba mươi năm, một người ăn một bát. Mẹ Vân đặt tiền lên bàn, bà Phượng cầm, bỏ vào cái hộp sắt, hai người gật đầu. Cả cái ngõ đứng nhìn cái việc ấy, và không ai thấy có gì lạ.

Rồi mẹ Vân mở cái vali.

Cái bát nằm giữa một lớp vải xô trắng. Vết vàng chạy dọc chỗ vỡ, mảnh, sáng, không giấu. Bà đặt nó lên bàn thờ nhà bà Phượng, bên cạnh tấm ảnh bà ngoại mà bà mang từ Thái Bình lên, ảnh chụp năm bà ngoại sáu mươi, ngồi ở bậc cửa, tay cầm cái quạt.

– Mẹ ơi, – mẹ Vân nói với tấm ảnh, giọng bình thường như đang nói với người đang ngồi trước mặt. – Con vá cái bát rồi. Hôm nay con múc bằng nó.

Bà Phượng đứng bên, thắp hương, cắm vào bát hương, rồi lùi lại một bước, hai tay đan vào nhau.

Năm giờ bốn mươi sáng, cô ngồi trong buồng trên nhà cô Sáu, để bà Tư làm tóc. Cái áo dài màu cốm non, may ở hiệu, vừa khít, cổ cao. Bà Tư cài trâm, cài đến cái thứ ba thì cô nghe ngoài cửa có tiếng giày.

– Câu thứ ba.

Cô nhìn cái gương. Trong gương chỉ thấy cái cửa gỗ và một mảng tường.

– Nói đi.

– Cưới anh.

Bà Tư ngừng tay. Trong buồng im đến mức nghe được tiếng trâm chạm vào tóc.

– Câu đó có hai chữ. – cô nói, qua cánh cửa. – Anh viết bốn lần.

– Bốn lần, bốn kiểu. Lần nào cũng gạch.

– Anh đến muộn năm năm.

– Anh biết. – Một nhịp. – Nhưng câu đó không thể chết trong túi áo.

Bà Tư bật cười, cài cái trâm cuối, rồi đứng dậy mở cửa, đứng chắn giữa.

– Chú rể đứng ngoài cửa nhà gái làm gì thế này? Có muốn tôi gọi bà Phượng không?

– Dạ không. – Anh lùi một bước. – Cháu đi ngay.

– Đi thì đi, – bà Tư nói, đóng cửa. – Mà câu ấy, cô nghe rồi đấy nhé.

Cô nghe rồi. Cô ngồi im, hai tay đặt trên đầu gối, và thấy lạ là mình không run. Năm 2019, ở giữa cầu, cô đã run. Bây giờ thì không, dù hôm nay là cái ngày mà ai cũng run.

Đám rước dài bốn mươi bước.

Nhà cô Sáu ở đầu ngõ, nhà bà Phượng ở giữa ngõ, tính đúng bốn mươi bước chân người lớn. Cả cái ngõ đứng hai bên, không ai phải mời. Đoàn đi chậm, vì mẹ Vân đi chậm, ôm cái vali mây trước ngực, chú Vinh đi bên trái, tay để sau lưng, sẵn sàng đỡ.

Cô đi sau mẹ. Qua cái biển mới, cô thấy chữ đỏ, thấy dấu huyền, thấy cái chân biển sạch. Cô nghĩ: bốn mươi bước, mà cô đi mất hai mươi tám năm.

Trước bàn thờ, bà Phượng đưa cho cô một sợi chỉ đỏ, rồi đưa cho anh một sợi, rồi tự tay buộc vào cổ tay hai đứa, buộc xong thì vuốt một cái.

– Ba mươi năm cái sợi này không đổi. – Bà nói với cả cái ngõ. – Đi đâu cũng buộc cái này vào cái gì đó của mình. Để người ta biết mình có nhà.

Mâm cỗ dọn ra. Sáu mâm, dọc ngõ, có mâm kê trên cái bàn của nhà bên, có mâm kê trên hai cái ghế đẩu. Bún riêu bốn nồi. Cái bát vàng đặt ở mâm giữa, cạnh tấm ảnh bà ngoại, đựng canh cua nấu bằng tép đồng, màu vàng nâu, có mấy cọng rau đay xanh.

Bà Phượng và mẹ Vân cùng bưng cái bát đi một vòng.

Mỗi mâm múc ra một thìa, cho vào cái bát của mâm ấy. Bàn đầu tiên là bàn của mấy bà hàng xóm, bà Tư múc, tay run, múc ra được nửa thìa, cả bàn cười. Bàn thứ hai, ông Chín xe thồ múc, múc đầy, cẩn thận, như rót nước mắm. Bàn thứ ba là bàn của Nắng Mới, My múc, mắt đỏ, Khôi đưa cái bát hứng. Bàn thứ tư, Tùng múc và nói: "Cái này phải ghi vào biên bản." Bàn thứ năm, chú Vinh múc, tay không run, múc xong đặt cái thìa xuống đúng chỗ.

Đến bàn thứ sáu thì cái bát trống.

Bà Phượng cầm cái bát giơ lên cho cả ngõ xem, rồi nói:

– Thế là đủ.

Không ai vỗ tay. Chỉ có tiếng ai đó húp một cái, rồi cả ngõ cười.

Mười hai giờ trưa, cái đồng hồ của cô Sáu, treo ở mâm giữa, chỉ sáu giờ. Có người hỏi mấy giờ rồi, cô Sáu nói: "Sáu giờ." Người ấy nhìn trời, rồi nhìn cái đồng hồ, rồi cười: "Ừ, sáu giờ."

Tùng nói đúng ba phút, đồng hồ bấm trên tay Khôi. Anh ta không nói về tình yêu. Anh ta nói về việc cô nộp bản thảo lúc hai giờ sáng ngày đầu tiên, về cái chữ "cùng" bị trả lại mười hai lần, về ba phút ở vòng chung khảo. Rồi anh ta nói câu cuối: "Cái nghề này dạy người ta viết câu cho người khác đọc. Hiếm người học được cách nói câu của mình. Hôm nay nó nói rồi."

Mẹ Vân ngồi cạnh bà Phượng, hai người ăn hết một bát bún riêu, không nói nhiều. Đến lúc tráng miệng, mẹ Vân mới nói một câu, rất nhỏ, cô ngồi bên kia không nghe, sau này bà Phượng kể lại: "Chị nuôi nó ba mươi năm, tôi nuôi nó mười hai năm đầu. Hai chị em mình chia nhau cái phần khó nhất rồi."

Chiều, khách về. Cái ngõ trở lại là cái ngõ: mấy cái bàn được trả về chỗ cũ, ghế xếp lại, bát đĩa rửa ba chậu, phơi trên sân.

Tối, hai đứa ngồi đếm phong bì.

Cô mở từng cái, đọc tên, anh ghi vào quyển sổ, cô viết thư cảm ơn bằng bút đỏ. Cái bút ấy đã chín năm, ngòi hơi tòe, phải nghiêng tay.

– Của bà Tư: hai trăm. – Cô đọc. – Bà ấy gói trong giấy báo, giấy báo là báo cũ có bài về em.

– Ghi tên bà, đừng ghi số.

– Em biết.

Đếm đến cái thứ ba mươi mốt thì cô dừng.

– Cái này không có tên.

Anh cầm lên. Một cái phong bì trắng, không tên, không chữ, bên trong là một tờ tiền và một mẩu giấy nhỏ xé từ cuốn sổ tay, chữ viết bằng bút bi, nét run:

"Tôi là người bán cà phê ở phố bên. Năm ngoái các cô đến đo cái quán của tôi, tôi đuổi. Nay tôi đến ăn một bát, trả tiền. Chúc hai cô chú ở với nhau lâu."

Không ký tên.

Cô đọc hai lần, rồi gấp mẩu giấy lại theo đúng nếp gấp cũ, kẹp vào cuốn sổ.

– Cái này em giữ.

– Ừ.

Đếm xong thì mười một giờ. Bà Phượng đã ngủ ở cái ghế đầu quán, đầu tựa vào cột, tay vẫn cầm cái quạt. Anh bế bà vào buồng, bà nửa tỉnh, nói một câu: "Cái hộp ở trên nóc tủ, con lấy xuống." Cái hộp sắt đựng giấy phép cũ, hai cái đinh của cái biển cũ, và một cuốn sổ ghi những ngày nghỉ của quán ba mươi năm, mỗi năm một dòng.

– Mùng một Tết, quán mở. – Bà nói, mắt vẫn nhắm. – Hai đứa ngồi cái ghế đầu. Cả hai.

Mẹ Vân và chú Vinh ngủ ở nhà cô Sáu. Sáu giờ sáng mai xe chạy. Trước khi vào buồng, mẹ Vân đứng ở bậc cửa, gọi cô ra.

– Mẹ hỏi một câu, hỏi thật, không phải để giữ con lại. – Bà nhìn cái ngõ tối. – Tết này, con về Thái Bình hay ở đây?

Cô đứng im. Gió tháng Chạp thổi qua cái ngõ hẹp, lạnh, khô, có mùi gỗ mới và mùi hương chưa tan. Cô nghĩ đến cái bàn thờ bên Thái Bình, đến cái bậc cửa nơi bà ngoại ngồi, đến cái quán này với cái ghế đầu, đến hai người đàn bà vừa ăn hết một bát bún mà không nói nhiều.

– Con chưa biết, – cô nói.

Mẹ Vân gật đầu, như nghe được một câu trả lời đúng.

– Ừ. Lần đầu thì chưa biết là phải. – Bà đóng cửa, rồi mở ra, nói thêm một câu. – Mà con nhớ: nhà không phải cái chỗ mình ngủ. Nhà là cái chỗ có người biết mình mấy giờ về.

Đêm ấy cô ngủ không mơ. Sáng hôm sau cô dậy trước anh, ngồi ở bậc cửa, nhìn cái biển.

Trong sổ mười lăm, dưới dòng "Canh cua: múc bằng bát vàng", cô viết thêm một dòng, ngắn:

"Tết: chưa biết ở đâu."

Viết xong, cô gấp sổ, đặt lên đầu gối, và thấy lạ là cái dòng ấy không làm cô thấy sợ. Nó chỉ là một cái dòng còn trống, kiểu dòng người ta để lại cho một việc sẽ xảy ra.