Chương 10: Người mẹ ở Thái Bình

Chương 10: Người mẹ ở Thái Bình

Bến Giáp Bát sáu giờ sáng có một chuyến xuống Thái Bình. Cô mua vé đêm qua, giờ vẫn còn thấy hơi thở của mình in trên mặt kính sổ lưu niệm nhà xe. Trên đùi cô là một hộp nhựa đựng cua bọc tay, làm từ nửa đêm, theo đúng công thức bà Phượng: vụng đúng ba cái rồi giỏi, cái thứ tư vuốt nếp bằng muỗng. Hộp để trên đùi chứ không để lên cặp, vì cua bọc tay mà long ra thì mất cái tên.

Hai tiếng rưỡi đồng ruộng. Nắng tháng Bảy lên sớm như người gác chợ. Cô mở cuốn sổ mười lăm, viết bản dạo đầu cho một cuộc nói chuyện — nghề cũ quen tay quá mà. "Mẹ ơi" — gạch. "Con về" — gạch, rồi lại viết lại, rồi giữ nguyên hai chữ ấy. Sửa chữa kiểu của cô: không xóa, chỉ chấm lại chỗ ngắt câu. Con về. Câu ngắn nhất đời cô từng viết, và nặng nhất.

Xe vô tỉnh lúc chín giờ kém. Mẹ đứng ở bến, chiếc áo bà ba nhuộm xanh đã bạc vai, tay xách cái nón lá cuốn giấy báo. Mười sáu năm, người mẹ không sao cả — người mẹ chỉ già đi đúng phần của một người giữ quán bún nhỏ ở đầu chợ, chai bàn tay, chỉ quen nâng giọng khi gọi khách. Hai mẹ con đứng nhìn nhau ở giữa bến xe, đủ lâu cho một người bán nước chè phải hỏi hai bà con mua chè không.

— Con về, — cô nói. Hai chữ trong sổ giờ đọc thành tiếng, nghe vẫn vừa.

— Mẹ thấy rồi, — mẹ nói, giọng người quen gọi khách quen, cho đỡ run. — Lên xe thồ. Chú Vinh chở.

Chú Vinh là người đàn ông năm mươi tám, tóc cắt ngắn, nói đúng chừng ba câu một ngày. Anh ta chở cái xe thồ có gắn hai cái móc đồ, chạy chậm, né ổ gà đúng một đường quen. Nhà ba gian gạch cũ, sân phơi thóc, bên cạnh là cái lán sửa xe đạp có đủ loại săm treo như một bức màn chuối đen. Chiếc dép mũi quai của cô đứt đúng một cái chốt khi xuống xe thồ. Chú Vinh cúi xuống, nhặt lên, đem vào lán, mười phút sau ra trả lại cái dép có chốt tán bằng đồng mới tinh, không nói một lời. Cô cầm cái dép, bỗng thấy trong ngực mình có một vật gì đó mềm ra một chút, như sợi chỉ bị thấm nước.

Buồng giữa thắp hương. Trên bàn thờ là ảnh bà ngoại, đen trắng, chụp đúng kiểu chụp ở hiệu ảnh huyện: ngồi nghiêng, mắt nhìn xa. Bà ngoại mất hai năm trước, ngày cô đang chạy một chiến dịch quảng cáo, chỉ kịp biết tin qua một cuộc gọi nhỡ. Hôm nay cô thắp hương lần đầu ở chính cái bàn thờ ấy. Nén hương cháy ra khói thẳng, không nghiêng. Mẹ đứng sau lưng cô, xê một cái mâm lên bàn: canh cua rau đay, đĩa cà pháo, bát đựng cơm. Cô mở hộp nhựa, đặt đĩa cua bọc tay vào góc mâm, để phần gần bà ngoại nhất.

Mẹ nhìn cái nếp gấp bột, im một lúc, rồi nói:

— Nét tay bà Phượng.

— Con học được từ ngày giỗ bà nội nó, — cô nói. — Vụng đúng ba cái rồi giỏi, bà dạy vậy.

— Bà dạy thì nhớ các thứ của bà đi, — mẹ nói, câu này nghe như trách, mà người con gái hai mươi tám tuổi nghe ra là khen. Cơm giỗ có thêm mấy bà con nội ngoại, ngồi hai chiếu, ăn giữa tiếng quạt và tiếng gà vườn. Mẹ trôi theo việc bưng bát, chén muỗng. Cô ngồi ăn cơm nhà mẹ mình, lần đầu sau mười sáu năm, và thấy chân tượng giữa bếp và sân được mài mòn một cái bóng loàng, chỗ mẹ hay đi vòng qua ra bực nước.

Chiều, bà con về hết, chú Vinh đẩy xe đạp ra chợ sửa giùm một người quen, chỉ mẹ và cô còn lại. Mẹ pha hai chén trà đậm, rồi leo lên gác, lôi xuống một cái vali. Cái vali mây, một góc bị xước dài, khóa đồng xanh mốc. Cô nhận ra nó ngay, dù lần cuối thấy nó là ở cửa nhà cũ, mười sáu năm trước, đêm mẹ bê nó ra khỏi nhà.

Mẹ đặt cái vali lên chiếu, mở khóa. Mùi giấy cũ và tinh dầu làn bay ra. Bên trong chỉ có ít đồ: hai tấm ảnh cưới, một cái khăn rằn gói vật gì tròn, một tập giấy photocopy bọc nylon. Không quần áo. Người ta không giữ cái vali để đựng đồ. Người ta giữ nó để có một cái rương chôn một thời.

— Mẹ định bỏ cái vali này bốn lần rồi, — mẹ nói, ngồi xuống bó gối. — Mỗi lần lại lôi lên gác. Thôi thì hôm nay con ngồi đây, mẹ khai hết, cho cái vali được nghỉ.

Mẹ kể, đều, chậm, như người đọc một bản tường trình mình đã viết sẵn trong đầu hai năm nay, chờ người nhận đến lấy:

— Ngày mẹ đi, mẹ dặn con sáng mai đóng sách lại, con đi với mẹ. Con gật. Sáng ra, con không có ở nhà. Mẹ ra đầu ngõ, gọi cái xe thồ, ngồi chờ con. Mẹ chờ đến trưa. Bố con đứng ở cửa, không nói, không giữ, cũng không vẫy. Xe thồ đòi thêm hai lần tiền chờ. Mẹ đi một mình. Con nghe chưa: mẹ đi một mình, không phải mẹ bỏ con. Mẹ chờ con đến trưa.

Cô ngồi im. Trong đầu cô, cái ngày mười hai tuổi tự sắp lại từng chi tiết như một trang bản thảo bị sắp nhầm dòng suốt mười sáu năm: mẹ bỏ đi, mẹ không quay đầu. Giờ có người kể lại: mẹ ngồi chờ ở đầu ngõ đến trưa, và cái xe thồ đòi thêm hai lần tiền.

— Con ngồi dưới gốc me, — cô nói, giọng khô. — Con đếm. Con đếm cái nhà mình còn sống đến hết ngày hôm ấy. Con tính nếu con không nhìn thì cái nhà chưa vỡ. Trẻ con đoán kiểu đó. Con chờ mẹ quay lại, mẹ chờ con đi ra. Hai mẹ con chờ nhau ở hai đầu một cái ngõ.

— Rồi bà Phượng mang ra một bát bún, — mẹ nói. — Con không ăn, để bát bún nguội trên đầuげ. Nó ngồi xa xa, giữ chỗ cho con mấy tiếng đồng hồ. Bà Phượng kể cho mẹ, hồi bà mất, trong một cú điện thoại. Mẹ gọi bà suốt hai năm nay, mùng một tháng nào cũng gọi. Bà kể con nhiều hơn con kể mẹ. Con gái, mẹ nghe chuyện của con qua một quán bún ở đầu ngõ nhà mình.

Cô cúi xuống cái vali, cầm hai tấm ảnh cưới lên. Ảnh chụp trước sân nhà cũ, hai đứa trẻ trong ảnh cười bằng cái cười của cái thời chưa ai biết mình sẽ biến thành gì.

— Cái bát men xanh, — cô nói. — Con nhớ tiếng nó vỡ. Con nhớ trong đời có một ngày chứng kiến yêu nhau thành ra ném đồ. Con sống mười sáu năm trên tiếng vỡ đó, mẹ ạ. Con sợ hóa ra mẹ. Con yêu ai là con vơ hết cái dễ vỡ giấu đi, trước khi kịp vỡ.

Mẹ không đáp ngay. Mẹ bóc cái khăn rằn ra. Trong khăn là một mảnh sành men xanh, chừng nửa bàn tay, mép vỡ sắc, men bạc một quầng. Bà ngoại tích trứng gà mua cho mẹ cái bát ấy lúc mẹ về nhà chồng. Mảnh sành nằm trong khăn rằn mười sáu năm, được gói lại mỗi năm một lần, nghe giấy báo cũ.

— Mẹ ném cái bát, — mẹ nói, đặt mảnh sành lên chiếu giữa hai người. — Ngày ấy bố con giằng cái vali, mẹ hất tay ra, thế là mẹ vơ con bát trên bàn. Con nghĩ mẹ ném vào người. Không. Mẹ ném xuống gạch. Hai tay mẹ lúc ấy không còn đủ sức để chọn cẩn thận, chỉ còn đủ sức chọn thứ gì vỡ được. Mẹ cầm cái dễ vỡ nhất, vì mẹ biết nếu mẹ cầm thứ gì nặng hơn thì đêm đó còn vỡ nhiều thứ không gắn lại nổi. Sáng hôm sau mẹ quỳ nhặt từng mảnh, giữ lại một mảnh thôi, đem theo. Cái con nhớ là tiếng vỡ. Cái mẹ nhớ là sáng hôm sau còn phải nhặt. Hai người vỡ chuyện nhau, một cái bát chịu hộ.

— Thế mà con, — cô nói, và nghe thấy chính giọng mình run, — suốt mười sáu năm đem tiếng vỡ ấy đi khắp chỗ, đặt tên cho nó, gọi đó là bản chất của yêu. Con dựng cả nghề trên một tiếng bát.

— Ai trách được, — mẹ nói. — Ở tuổi mười hai, nghe một tiếng vỡ, rồi tự đoán phần còn lại của đời. Con đoán sai có một chỗ: con đoán yêu là đến lúc sẽ ném. Không. Yêu không ném. Người ta ném vì trong nhà ấy không còn được đứng thẳng nữa. Mẹ đi vì mẹ không còn chỗ đứng thẳng, không phải vì mẹ hết thương. Đó là hai cái khác nhau, con gái ạ, mà mẹ dạy bằng cách... mẹ dạy sai: mẹ để con phải tự học.

Mẹ lặng đi, rồi lôi tập giấy photocopy ra. Trong nylon là bốn mươi bảy trang, mỗi trang gạch chân bằng thước, có cái gạch hai lần. Trang bốn mươi bảy là bài con gái mẹ viết năm hai mươi ba tuổi, đăng trên một cuốn tạp chí nhỏ tới mức mẹ phải nhờ bà Phượng chụp lại gửi vào. Bìa nylon đã mờ ở góc chỗ ngón tay hay mở.

— Mẹ thuộc câu đầu, — mẹ nói. — "Câu chữ là nơi người ta trốn khi người ta không còn chỗ ngồi." Mẹ đọc câu đó sáu năm trước, lần đầu, ở cái máy photocopy, mà đứng ở đầu chợ khóc. Con viết chữ cho cả một thành phố đọc, mẹ chỉ dám đọc. Bà Phượng gửi, bà bảo: con bé này sau này ăn cơm bằng chữ được. Mẹ chờ, chờ con gửi mẹ một bài, không bài nào tới. Thì mẹ tự đọc trộm, mùng một gọi bà Phượng hỏi: tháng này nó có in gì không.

Cô cầm tập giấy, trang cuối. Cô lấy cây bút đỏ trong túi xô, mở nắp, viết lên khoảng trắng dưới bài, tay chữ thẳng như chấm một bản thảo:

"Gửi mẹ. Bản thảo đầu tiên. Gửi trễ mười năm, vì người viết cũng trốn trong chính câu chữ của mình."

— Bản sau này con đóng thành sách gửi mẹ, — cô nói. — Chuyện hứa thì con nghiện hứa. Nhưng từ nay con hứa kiểu khác: hứa xong là có ngày, có giờ.

— Thì hứa đi, — mẹ nói. — Mẹ còn chờ được. Mẹ giờ chỉ khác con một điều: hồi trước mẹ chỉ dám chờ. Giờ thì mẹ dám hỏi. Mùng một gọi bà Phượng là hỏi, đấy là mẹ hỏi con qua quen một người, mẹ chưa giỏi bằng con bà Phượng, bà dám trút hết một đêm ở viện.

Cô cười, ướt mắt. Mẹ bưng chén trà, uống một ngụm, rồi hỏi câu cô ngờ suốt buổi mà không ngờ nó đến nhẹ như thế:

— Thằng Bảo đầu ngõ ấy, bà Phượng bảo nó về rồi, nó trả con con một cái ôm? Kế đó ra sao, hay con tính trốn tiếp cho thành thói quen?

Và thế là cô kể, lần đầu kể mẹ chuyện của mình, từ gốc me đến sân thượng chưa có tên, kể bằng giọng kể công việc, vì đó là thứ giọng cô giữ được lâu nhất. Cô kể đến cái bát, đến "đừng" năm năm trước, đến cái sổ mười lăm, đến cái túi thuốc dưới gầm tủ, đến đêm qua ở viện. Mẹ nghe, thỉnh thoảng gật, kiểu gật của người buôn quen đọc khách, biết khi nào để người ta tự nói hết.

— Con sợ, — cô kết. — Con sợ hóa ra hai người mình yêu nhau đến lúc chán, rồi cả nhà quăng đồ. Con thấy bố với mẹ, con thấy cái bát, con thấy mình.

— Con không hóa ra ai hết, — mẹ nói, chắc, như người chốt một mâm cân. — Con giống mẹ ở chỗ hay đếm: con đếm nhịp thở người ta, mẹ đếm ngày con không gọi. Đếm là thương, không phải đếm là xấu. Chỉ có điều mẹ dạy con một nghề dở: chờ ở chỗ cũ, rồi đến lúc nhìn lại thì gọi người khác là bỏ mình. Không ai bỏ con hết, con ạ. Bố con không bỏ mẹ, mẹ bỏ cái chỗ không đứng nổi. Mẹ không bỏ con, mẹ đi chờ con ở Thái Bình. Thằng Bảo nó không bỏ con, nó sang Singapore chờ con hết trốn. Cả nhà mình ai cũng hay đi đứng, chỉ hiềm một nỗi: không ai chịu đến trước. Vậy giờ con đến được không? Đến trước một bước, coi như trả mẹ phần ấy.

Ngoài sân, mưa trận đầu chiều xuống rào ráo trên mái tôn lán sửa xe. Mẹ đứng dậy, bọc lại mảnh sành vào khăn rằn, rồi đặt cả cái bọc vào tay con gái:

— Mẹ giữ mười sáu năm, mài mòn cái khăn, không gắn nổi. Bà Phượng kể con dán cả gáy vở bằng giấy dó, con nối được. Con đem về mà nối. Nếu gắn lại được cái bát của bà ngoại con, thì Tết con mang về đây, mẹ múc một bát canh cua rau đay đặt lên bàn thờ, cho cụ yên. Cụ dặn mãi: cái bát ấy sau này cho đứa cháu ngoại.

Mảnh sành nằm trong tay cô, nhẹ hơn tiếng vỡ của nó mười sáu năm trước rất nhiều.

— Mẹ, — cô nói, — chủ nhật tuần sau con bận mở cái cửa hàng đầu tiên, rồi con xin lên đây múc canh cua cùng mẹ. Con bây giờ mỗi tuần về một bữa được. Con hứa có ngày, có giờ.

— Thì mùng một gọi, không phải đến mùng một mới gọi, — mẹ nói. — Số máy bà Phượng có rồi mà. Con nhớ lấy: hứa hộ người khác là nợ, bà cụ dạy bữa qua trong viện đấy, bà kể lại cho mẹ nghe đến hai lần, khoe như khoe được học trò mới.

Xe thồ chiều chạy về bến. Chú Vinh chở, hàng sau lưng là một hũ tương nhà, một túi gạo mới, cái vali mây để nguyên, mẹ nói để đó, ai để vali không thì mang vali. Mẹ đứng ở bến, vẫy kiểu vẫy của người bán quán: cả bàn tay, chậm, đều, kiểu vẫy không bao giờ mỏi.

Trên xe về, cô mở sổ mười lăm, viết dòng mới dưới dòng về Thái Bình, không gạch:

"Mảnh sành: một mảnh. Còn thiếu bao nhiêu mảnh thì đến Tết mới biết. Việc nối đồ của mình giờ đến lượt nhà mình."

Mười giờ tối cô về đến Hà Nội, ghé viện trước khi về phòng trọ. Buồng theo dõi sáng đèn vàng. Bà Phượng đã ngồi dậy được, tự bưng được bát cháo, thấy cô vào thì chỉ lên mâm cơm nhà بیم viện không, chỉ lên cái túi vải trên tủ đầu giường:

— Con Vân về đấy à. — Bà cười khục, rồi nói thẳng. — Bà với thằng con bà phân công rồi: nó trông bà ban ngày, tối về tranh thủ trả lời công văn. Nó dặn: cô Vân về thì bảo xuống gặp nó ở hàng ghế nhựa đầu hành lang, chỗ ngồi quen của hai đứa.

Anh ngồi ở hàng ghè nhựa, trước mặt là một tập giấy dựng, bút đỏ gác lên mép. Thấy cô, anh xê vai nhường chỗ, thói quen hai đêm nay thành phản xạ. Cô ngồi xuống, đặt túi gạo xuống chân.

— Thái Bình thế nào?

— Con về ăn cơm nhà mẹ tôi, — cô nói.

— Chữ "nhà" nghe được đấy, — anh nói. — Bà tôi nằm chong mắt hai ngày, thêm được một từ vào vốn. Rồi nó thế nào, nói được không, hay để tuần sau?

— Tuần sau, — cô nói. — Hôm nay tôi kể được có một phần: tôi được giao một món đồ để nối. Còn phần thứ hai, anh cầm cái gì cho tôi đây?

Anh đẩy tập giấy dựng sang phía cô. Trên trang đầu là mặt bằng một tòa nhà văn phòng cũ, cao mười hai tầng, ở một phố quen thuộc. Cửa hàng đầu tiên của hợp đồng mười hai cửa hàng nằm ở tầng một, mặt tiền hẹp, nhưng phần quan trọng nhất được khoanh đỏ ở góc trên: một cái sân thượng ở tầng mười hai, nhìn ra phía sông.

— Tòa nhà này đang thay khung nhôm toàn bộ, — anh nói. — Bên chủ nhà muốn thương hiệu của mình treo trên nóc, thấy từ xa. Còn tôi muốn nó không phải cái biển hiệu treo cho có, mà là một cái tên mà người ta gọi được. Chủ nhật tuần sau tôi phải chốt phương án với chủ nhà. Bà cụ tôi, người đang ăn cháo kia, dặn một câu, dặn bằng đúng giọng của bà: muốn đặt tên cho nhà, phải leo lên nóc nhà ấy trước, đứng đó mà nghe gió, chớ ngồi trong phòng máy lạnh mà đặt tên hộ trời.

Anh gấp tập giấy lại, đặt vào tay cô, cách đặt của người trả lại một vật cho chủ:

— Thứ Tư, mười bảy giờ, thang máy lên tận nóc. Tôi đang nợ mười hai cái tên. Người duy nhất tôi biết trả được nợ chữ thì đêm nay vừa đi Thái Bình về. Cô đi với tôi không, hay tôi lại phải đứng chờ ở đầu ngõ đến trưa?

— Thứ Tư, mười bảy giờ, — cô nói. — Tôi đến sớm mười lăm phút. Tôi chưa từng trễ hẹn với người nhà anh.

Lần này thì cả hai người cùng nghe rõ chữ "người nhà" rơi xuống hàng ghè nhựa ở đâu, giữa hai người, nặng bằng một con dấu đã ghi tên.