Chương 3: Cây me đầu ngõ

Chương 3: Cây me đầu ngõ

Thứ Bảy, sáu giờ mười hai phút, Trịnh Khả Vân tỉnh trước chuông báo.

Cô nằm nhìn trần nhà chừng một phút, rồi biết mình không ngủ lại được, vì một lý do rất rõ: thứ Năm vừa rồi, vòng hai của đề xuất đã qua. Email của Hằng chuyển đến lúc mười sáu giờ bốn mươi, bốn dòng, không một chữ khen, chỉ có một câu được đánh dấu đậm: "Hướng slogan mới được duyệt, triển khai concept vùng sáng cho vòng 3."

Tin như vậy, sáu năm nay, cô ăn mừng một mình. Một phần cơm thêm trứng ở quán trước công ty, hoặc một ly trà đá uống chậm gấp đôi thường lệ. Ăn mừng kiểu công nghiệp, đóng gói rõ ràng, không thừa không thiếu.

Nhưng hồi nhỏ, mọi tin tốt của cô đều được ăn mừng ở một chỗ khác.

Bảy giờ kém, cô lên xe buýt tuyến ven Hồ Gươm, xuống ở đầu phố Hàng Mã, và đi bộ thêm hai trăm mét, vào con ngõ nhỏ mà bản đồ thành phố không buồn vẽ tên. Ngõ dài chừng bốn mươi bước người, hai bên là nhà cũ san sát, dây nhợ đan trên đầu như mạng nhện cũ, và ở vị trí đúng giữa ngã ba với ngõ con phía trong, đứng một cây me.

Cây me ấy già hơn cả hai đứa trẻ từng ngồi dưới gốc nó. Thân cây một người ôm không hết, chân gốc quét vôi trắng đã bạc, rễ nhô lên làm nứt mấy phiến vỉa hè, và tán lá xòe ra như một cái ô may bằng tay, khít đến mức mưa to cũng chỉ lọt xuống được từng giọt chậm. Cô nghe bà Phượng kể hồi còn trẻ có lần phố sửa vỉa hè, người ta định đánh dấu cắt, cả ngõ ký đơn giữ lại. Cây me đứng đó như một cái mốc: ai về đến đó là về.

Và dưới cái mốc ấy, ở góc cái sân xi măng nhỏ giữa ngõ, là quán bún riêu bà Phượng.

Quán không có biển hiệu gì ngoài một tấm gỗ khắc chữ, treo trên tủ kính: "Bún riêu — 25/30k". Chữ sơn đỏ, trái "ê" đã phai mất nửa. Hai dãy ghế nhựa xanh, một tủ kính bốn ngăn, một cái bếp hai nồi, và mười lăm năm ròng rã của tuổi thơ cô nằm gọn trong khoảng sân bằng xi măng đó.

Bà Phượng đang nhặt rau khi cô đi tới.

Năm mươi sáu tuổi, bà nặng thêm chục cân so với trong trí nhớ của cô, tóc muối tiêu nhiều hơn, và phải đeo kính lão để nhìn tiền lẻ. Nhưng cái cách bà ngồi trên cái ghế đẩu, gối chụm lại, đầu hơi nghiêng, tay nhặt rau răm nhanh và đều như máy, thì vẫn nguyên vẹn như một thứ đồng hồ của con ngõ này.

— Bà Phượng con.

Bà ngẩng lên. Nhìn cô qua cặp kính lão chừng hai giây. Rồi bà bỏ rau xuống, đứng dậy, và làm đúng cái việc mà chỉ những người bán hàng ba mươi năm trong một con ngõ mới làm được: không ôm, không kêu ồ, chỉ vỗ vạt tạp dề hai cái, và nói:

— Con Vân. Ngồi đi, để bà nhìn con cho kỹ. — Rồi bà nhìn. Nhìn lâu, từ tóc đến dép. — Gầy. Mà tóc để dài thì đẹp. Ngồi đây, bà múc bát ngay, hôm nay cua mới.

Cô ngồi xuống chiếc ghế nhựa quen thuộc. Và không chủ ý, cô co một chân lên ghế, gối ôm trước ngực, đúng tư thế cô ngồi suốt mười lăm năm tuổi thơ trên chính chiếc ghế loại này.

Bà Phượng thấy, bà cười, mắt nhăn lại:

— Đấy. Bà bảo gì. Co chân lên ghế thế là con Vân của bà, không nhầm được.

Bát bún đặt xuống trước mặt cô. Nước dùng màu cam gạch, để hành lá xắt mịn, hai quả cà chua nhồi tròn béo, đậu rán vàng cạnh, rau để riêng một đĩa đầy ắp: rau răm, rau muống, giá, bắp chuối, kinh giới. Bà để thêm chén mắm tôm nhỏ có ớt bằm, và nói câu bà nói với mọi người, nhưng riêng cô nghe thì nó nặng hơn một bữa ăn:

— Ăn hết bát rồi về, con. Đói lòng thì ăn hời hợt, ăn cho ra ăn.

Cô ăn. Cà chua chín tới, ngọt thanh, gạch cua đóng tảng. Nước dùng vẫn nêm theo cái tay mà cô có thể nhắm mắt nhận ra giữa một trăm nồi bún riêu của Hà Nội. Cô ăn chậm, và đến bát thứ hai, cô nhận ra mình đã ăn được một nửa mà không cần nói một lời nào, và bà Phượng cũng không cần hỏi một lời nào. Có những chỗ trên đời, người ta về, và không phải giải thích việc mình đã đi bao lâu.

Tám giờ, ngõ thức dậy hết. Các bà nội trợ ra mua mang về, mấy ông cụ đem quân cờ ra gốc me, hai đứa trẻ đuổi nhau vòng quanh tủ kính. Bà Phượng đứng nấu liên tục, và cô nhận ra điều mà khách vãng lai không nhận ra: tay bà chậm đi. Chậm không nhiều, chỉ chậm bằng nửa nhịp, nhưng với một người đứng sau nồi nước ba mươi năm, nửa nhịp là một chuyện. Khi bà cầm rổ cua để lọc, tay bà run nhẹ, và bà phải đặt rổ xuống, tựa lưng vào tường một giây, rồi mới nhấc lên tiếp.

Cô không hỏi. Cô đứng dậy, vòng ra sau quầy, và làm cái việc mà tay cô thuộc hơn đầu cô: bày rau ra mẹt, thái hành, gắp cà chua, xếp bát lên chồng, lọc cua cho vào nồi. Bà Phượng bảo thôi con, khách nhìn mất mặt bà, cô cười và vẫn làm. Mười phút sau bà đầu hàng, đưa cô cái dao và chỉ chỗ để hành. Hai bà cháu làm việc trong im lặng có nhịp điệu, và cô thấy bàn tay mình nhớ cái bếp này một cách trơ trẽn, chính xác như đôi chân nhớ con ngõ.

Chín giờ rưỡi, có tiếng động cơ xe quen thuộc rẽ vào đầu ngõ.

Cô biết là ai trước khi nhìn. Không phải vì xe, mà vì cái cách xe vào ngõ: chậm lại trước gốc me, dừng hẳn một nhịp ở ngã ba như người ta gật chào, rồi mới chạy nốt. Năm năm trước, cái nhịp đó là để coi chừng trẻ con chạy ngang. Cô tự hỏi bây giờ nó có thêm nghĩa gì, rồi tự trả lời: không có gì, đó là cái xe của một người cẩn thận, và cô ghét mình vì đã dành hai giây để nghĩ về nó.

Phạm Gia Bảo xuống xe, tháo mũ bảo hiểm, và đứng im đúng bốn giây.

Anh mặc đồ thường: áo polo xám, quần kaki, một túi nilon đựng thuốc tây, và một máy đo huyết áp loại nhỏ để trong hộp nhựa. Anh nhìn cô — cô đang cầm rổ rau đứng sau quầy, tạp dề xanh vắt qua vai như mười lăm năm trước — và anh không nói "chào", mà quay sang bà Phượng, đặt túi thuốc xuống mặt tủ kính, và nói:

— Mẹ uống thuốc chưa?

— Uống rồi, uống rồi. — Bà Phượng phẩy tay. — Thằng này nè, con Vân, cứ về đến là tra hỏi như tra tội. Suốt tuần nó gọi, thứ Bảy nó về, về là đo huyết áp, giở túi thuốc đếm từng vỉ.

— Mẹ nêm lại tay rồi. — Anh mở máy đo, cuốn băng quanh cánh tay bà, không nghe bà cãi. — Thứ Ba vừa rồi bà mua thêm một lạng mắm tôm. Bà Tư bên cửa hàng kể.

— Cả làng mách lẻo với nó cả. — Bà Phượng nói với cô, giọng trách nhưng mắt cười. — Nó về Hà Nội làm, tuần nào cũng về thăm, về là cai chế độ ăn của mẹ như cai thuốc. Mà thôi, nhờ nó, bà đi khám, bác sĩ khen số đẹp hơn.

Máy bíp. Anh nhìn con số, gật, tháo băng, xếp máy. Cô đứng đó với cái rổ rau, và có một khoảnh khắc rất ngắn, hai người cùng nhìn về phía tủ kính như hai người lạ đứng chờ trong một phòng khám, và bà Phượng, người duy nhất không biết rằng giữa hai đứa con của bà có một cái cầu sơn đỏ và năm năm, nhìn hai đứa, sung sướng một cách hồn nhiên:

— Hai đứa ngồi đi, nói chuyện đi. Chung một đầu ngõ lên với nhau, giờ như khách, tôi cũng... — bà tìm chữ — như khách quốc tế. Con Vân ăn rồi hả con? Thêm bát nữa. Bà múc cho, hôm nay cua nhiều.

— Con no rồi bà. — Cô buông rổ rau xuống thau. — Cháu giúp bà nấu là được.

— Nó giúp được gì, nó vụng từ bé. — Bà Phượng nói về con trai mình với cái sướng ruột không giấu được. — Con khéo hơn nó. Hồi nhỏ, cái gì con cũng làm gọn: gấp giấy, buộc dây, bày bát. Nó thì cầm cái gì hỏng cái nấy.

Anh ngồi xuống ghế đối diện cô, canh nồi nước cho bà vì bà phải chạy ra góc ngõ đưa bát cho khách. Hai người ngồi trong cái quầy hai mét vuông, giữa mùi gạch cua và khói hành phi, và cô hiểu rằng có một cuộc nói chuyện đang chờ, và nó sẽ không tự bắt đầu.

Anh bắt đầu trước, bằng đúng kiểu của anh — không phải câu hỏi, mà là một số liệu:

— Năm năm, con ngõ này có ba tiệm mới. Một tiệm giặt, một tiệm trà, một điểm giao hàng. Tủ mát của mẹ đổi lần thứ hai. Giá bát tăng mười nghìn. — Anh lật miếng cà chua trong nồi, đều tay. — Còn cây me thì vẫn ra quả. Năm ngoái quả to, không ai hái, rụng đầy nóc tủ mát, mẹ phải leo lên xúc hai lần.

— Anh nhớ kỹ thế.

— Tôi về trước con hai tuần. — Anh nói, mắt vẫn vào nồi. — Ngày đầu tiên tôi đứng ở đầu ngõ mười phút, đếm xem cái gì đổi và cái gì còn. Đó là nghề của tôi. Tôi đối xử với mọi con phố như thế, kể cả con phố mình lớn lên.

— Và anh đếm được gì về cháu? — Cô hỏi, rồi nghe thấy câu hỏi của mình rõ quá, vội gắn thêm cho nó một cái đuôi nghề nghiệp: — Về... khách hàng của công ty, thì anh đếm được gì?

— Chưa đủ dữ liệu. — Anh nói. Rồi, sau đúng bốn giây: — Cháu không vào ngõ này năm năm. Tôi biết vì tôi đã hỏi bà Tư. Cháu vẫn đi chợ Hàng Mã, vẫn đi ngang đầu ngõ, đúng sáng thứ Bảy, mấy bận. Đi ngang, không rẽ.

Cô cầm cái muôi, khuấy nồi nước, để cho hơi nóng lên mặt mình, và tìm một câu trả lời đúng mức: không quá thật, không quá giả.

— Ngõ cũ thì có nhiều thứ nhìn lại. — Cô nói. — Người ta không lúc nào cũng sẵn lòng bị nhìn lại.

— Ừ. — Anh nhận câu trả lời ấy, không đào thêm, và cô vừa nhẹ người vừa thấy thiếu một cách không hiểu nổi. Anh chuyển sang: — Thứ Bảy tuần sau, nhà tôi làm giỗ đầu bà nội tôi, bà muốn đông con cháu. Mẹ bảo tôi nhắc cháu. Không phải tôi nhắc, mẹ sai tôi đấy. Mẹ còn dặn: "Nói con Vân, bà nấu riêu cua bọc tay không phải kiểu ngày thường, ngày thường bà làm nhanh, hôm giỗ bà làm kiểu cẩn thận."

Cô mỉm cười xuống nồi nước. Bà Phượng vẫn nhớ vụ cua bọc tay — cái món bà chỉ làm những dịp đặc biệt, vì phải giã cua tay, lọc từng chút, muốn cũng không vội được. Hồi cô mười lăm tuổi, được ăn một lần, ăn xong bà bảo: "Con ăn món này thì làm ơn nhớ bà lâu lâu."

— Cháu sẽ đến. — Cô nói. — Cháu nhớ vị đó.

— Bà cũng nhớ. — Anh nói, và đó là lần đầu tiên trong hai ngày cô nghe anh nhắc đến mẹ nhiều như thế, như thể hai người đang ăn mừng cùng nhau một thứ gì đó rất nhỏ: một cái bếp vẫn còn, một cái dạ dày vẫn nhớ.

Mười giờ, khách vãn. Bà Phượng về góc trong sắp xếp, và hai người kia ở lại trông bếp. Cô ngồi xuống ghế, và bây giờ, khi không có nồi nước để khuấy nữa, tay cô lại tự nhiên muốn có việc. Cô nhìn lên tấm gỗ khắc trên tủ kính. "Bún riêu — 25/30k". Chữ sơn đỏ phai, trái "ê" mất nửa, đuôi của con số ba mươi đã tróc ra một mảng. Năm năm trước chữ này còn nguyên.

— Bảng hiệu hỏng rồi. — Cô nói, vừa nói vừa đã ngửa đầu đo lường bằng mắt, một thói quen không sửa được. — Tấm gỗ ấy bị mối ở góc dưới, anh thấy vô mùn chưa. Sơn lại thì được một mùa, sang năm lại thế. Bà Phượng có nói gì không?

— Mẹ nói thợ báo năm trăm nghìn, đắt hơn nồi nước dùng. Mẹ treo thêm tấm bạt nilon che chỗ mưa tạt, coi như xong. — Anh ngẩng lên nhìn tấm bảng, rồi nhìn cô, và cô thấy anh biết cô đang nghĩ gì, vì nghề của anh là nhìn người ta nghĩ gì. — Cô định vẽ lại cho mẹ.

— Tôi làm nghề chữ. — Cô nói. — Một tấm bảng hiệu cho quán bún riêu đầu ngõ, với tôi, là việc mười phút phác, hai buổi thi công. Nếu bà cho.

— Mẹ không cho đâu. — Anh nói, không phải chê, mà là một dự báo. — Mẹ sẽ bảo: "Con làm chữ, chữ giờ đắt lắm con ạ, bà không dám xài." Mẹ sợ làm phiền con hơn là sợ bảng hỏng. Mẹ tính vậy. Muốn mẹ nhận, thì đừng nói là "thiết kế", nói là "cháu nợ bà một bát bún, trả bằng cách này". Mẹ nhận nợ, chứ không nhận quà.

Cô nhìn anh. Đôi khi, người ta chỉ cần nghe một người khác mô tả lại mẹ của người ấy, để biết người ấy đã lớn lên thế nào trong bao nhiêu năm mình không nhìn.

— Anh nói đúng. — Cô công nhận. — Tôi sẽ nói vậy.

Bà Phượng đi ra, nghe thấy văng vẳng chuyện bảng, liền phẩy tay như đuổi ruồi: "Biết vẽ thì vẽ, có gì đâu mà bàn", và chen vào đó một câu khiến cô suýt đánh rơi muôi: "Giống con Vân hồi nhỏ, cái gì cũng vẽ, vẽ đầy các vách tường, mẹ con bắt đền bà ba lần."

Mẹ cô. Hai chữ đó rơi vào quầy bún riêu một cách tự nhiên đến độ chỉ có cô là nghe ra tiếng vọng của nó. Bà Phượng không biết mình vừa chạm vào thứ gì. Với bà, cô bé đầu ngõ vẽ đầy vách tường là một kỷ niệm dễ thương. Với cô, nó là một căn nhà mà cô đã không dám nhìn lại mười sáu năm.

Bà Phượng nói tiếp, không hay biết gì:

— Mà này, con Vân, thằng Bảo nó về, nó lục cái tủ trên gác của nó, kiếm cái hộp thiếc. Cái hộp bánh quy hồi nhỏ ấy, con còn nhớ không? Con gái hay để đồ đấy. Có lần mẹ định đem cho ve chai, nó giận mẹ ba ngày, không ăn cơm với mẹ. Mẹ sợ nó ghê. Trong đó toàn đồ linh tinh: hòn bi ve, mấy cuốn truyện tranh rách bìa, và mấy thứ của con để quên ở nhà nó hồi xưa. Nó giữ nguyên. Mẹ có xem trộm một tấm ảnh, lúc mẹ giặt bộ đồ nó gửi về từ Sing... Singapore. Nó cuốn ảnh vào ví da. Mẹ hỏi ảnh gì, nó bảo "của người ta để quên". Mẹ không hỏi nữa. Mẹ biết điều.

Anh đang cầm cái rổ nhựa xếp bát. Rổ không rơi, nhưng nó đứng yên giữa không trung một giây, rồi mới đặt xuống, nhẹ hơn cả mức cần thiết.

— Mẹ. — Anh nói. — Nồi cua.

— Gì nồi cua, cua chín rồi... — Bà Phượng quay sang nồi, và trong những quầy bún riêu thì cũng như mọi nơi khác trên đời: người bán hàng luôn tìm được việc cho người lúng túng làm. Anh được cái việc khuấy nồi. Cô thì ngồi đó, nhìn tấm bảng hiệu sơn đỏ, và trong đầu cô, một câu hỏi hình thành với độ chính xác lạnh của người làm nghề chữ: một người giữ tấm ảnh trong ví suốt một biển và năm năm, gọi nó là "của người ta để quên", và tuần nào cũng về mở hộp thiếc để nhìn lại — người đó định trả nó vào lúc nào, và trả kiểu gì?

Mười một giờ rưỡi, cô xin phép về. Bà Phượng bắt mang theo một bịch cua rang, không nhận từ chối, và sai con trai: "Đi đưa con Vân ra đầu ngõ, mua cho mẹ bó rau răm ở bà Tư." Hai người đi ra gốc me cùng nhau, cô ôm bịch cua, anh đi bên ngoài, sát mép đường, cái vị trí mà hồi nhỏ anh luôn đi, để chắn xe cho đứa đi trong.

Dưới tán me, chỗ bóng rợm xuống như một mái hiên, anh nói, không nhìn cô, nhìn cái ngã ba:

— Còn một thứ.

— Còn một thứ gì? — Cô hỏi, dù cô biết, và cô biết anh biết cô biết.

— Thứ cuối cùng tôi muốn trả. — Anh nói. — Không gửi qua công văn được, không nhét vào túi giấy được, cũng không đo huyết áp được. Phải gặp, phải nói, và phải chờ đúng lúc. Chưa tới lượt.

— Lúc nào là đúng?

— Thứ Bảy này. — Anh nói. — Giỗ bà nội. Khi mẹ bày cỗ xong, khi mẹ bận nhất, không nhìn hai đứa. Chỗ cây me. Cô đến ăn cua bọc tay, tôi trả. Một điều kiện thôi: cô nghe hết rồi mới nói, và nếu cô không nhận, cô vẫn ăn cua, vẫn ngồi, vẫn là con Vân của bà. Trả không xong thì ăn tiếp. Không được bỏ về giữa bát.

Cô nhìn anh. Gió đầu hè lùa qua tán me, làm những trái me non đung đưa, gõ vào nhau những tiếng rất khẽ, như tiếng thở của con ngõ.

— Anh biết trước được không, thứ đó là gì?

— Biết trước thì mất công chờ. — Anh nói, rồi chào bà Tư, mua bó rau răm, quay vào trong. Ba bước, anh dừng, không quay lại, nói nốt câu cuối bằng cái giọng đều đều dành cho những câu quan trọng nhất:

— Cô không vào ngõ này năm năm. Cây me vẫn ra quả. Thứ Bảy này, cô rẽ vào.

Cô đứng dưới gốc me thêm một lúc, ôm bịch cua rang đã nguội dần trong tay, và cô nhận ra hai việc. Việc một: suốt buổi sáng, anh chưa một lần nhắc đến cái cầu sơn đỏ, và cô biết đó không phải vì quên. Việc hai: cô vừa đồng ý đến một cuộc hẹn mà cô chưa hề nói lời đồng ý — anh hỏi kiểu người bán hàng ba mươi năm trong ngõ: không hỏi "cháu có đến không", chỉ hỏi "cháu đến lúc mấy".

Đêm đó, về phòng trọ trên phố Hoa Bằng, cô đặt bịch cua rang vào tủ lạnh, rót một ly nước, ngồi vào bàn, và mở cuốn sổ mười lăm. Cô viết:

"Việc: vòng 3 concept vùng sáng, deadline thứ Tư. Việc riêng: thứ Bảy, giỗ đầu bà nội ở đầu ngõ, cua bọc tay. Ghi chú: trong ví một người, có một tấm ảnh gọi là 'của người ta để quên'. Người ta để quên thì không cuốn vào ví. Người ta cuốn vào ví thì là để mang theo. Hai chữ 'để quên' của người này nói dối giỏi hơn cả slogan cháu từng viết."

Cô đọc lại dòng chót, lấy bút đỏ gạch dưới chữ "nói dối", rồi gạch hẳn cả câu, vì viết thế là to gan. Rồi cô viết lại, nhỏ hơn, vào góc trang, kiểu viết cho mình đọc:

"Thứ Bảy này sẽ biết. Chuyện gì thì cũng phải biết. Đã đi ngang năm năm rồi, rẽ vào một lần."

Cô đóng sổ. Ngoài cửa sổ không có mưa. Tháng Sáu đứng im, nắng muộn còn vàng trên nóc nhà đối diện, và ở đâu đó trên thành phố, một cây me khác cũng đang ra quả, không ai hái, rụng đầy một mái tủ kính nào đó, kiên nhẫn chờ người ta rẽ về.