Chương 2: Bản brief bị trả lại

Chương 2: Bản brief bị trả lại

Sáng thứ Ba, bảy giờ năm mươi, email đến.

Không phải tin nhắn. Là email, từ tên miền casong.vn, tiêu đề chuẩn nghi thức: "Re: Đề xuất truyền thông Cà Phê Sao — góp ý vòng 1". Thời gian gửi: hai mươi ba giờ bốn mươi bảy phút đêm hôm trước. Người gửi về nước chưa được ba ngày, và đã đọc hết một bộ đề xuất bốn mươi trang trong một tối.

Khả Vân mở file đính kèm. Mười hai dòng nhận xét, đánh số từ một đến mười hai, mỗi dòng từ hai đến bốn câu, không một câu khen, không một câu chê bề ngoài, và cũng không một câu cảm xúc. Toàn là việc: trang mấy, mục mấy, sửa gì, tại sao.

Cả phòng đọc email đó trong im lặng có tổ chức. Đến dòng nhận xét số bảy, Khả Vân dừng lại lâu nhất:

"7. Trang 14, đoạn dẫn cho concept 'thành phố thức giấc': ba câu đầu mở đúng, ba câu sau là dự phòng, dự phòng thì cắt. Người viết biết ba câu đó là dự phòng, vì chính người viết từng viết: 'câu dự phòng là chỗ mình trốn khi không dám chọn.' Tôi chỉ nhắc lại."

Diễm My đọc xong, quay sang, mắt to tròn:

— Chị Vân. "Người viết từng viết" là chị viết ở đâu đấy? Sao em làm với chị hai năm rồi mà chưa từng nghe câu này?

— Một tờ tạp chí. — Khả Vân nói. — Lâu rồi.

— Câu nào chị viết mà anh khách học thuộc vậy? — Diễm My hạ giọng xuống thành thì thầm của người phát hiện một vụ án. — Chị ơi, em đọc lại mười hai dòng góp ý ba lần rồi. Anh ấy góp ý như người... đọc người viết ấy. Không phải đọc đề xuất. Mà là đọc người viết.

— Anh ấy đọc đề xuất. — Khả Vân đóng file. — Đi pha trà đi, chín giờ họp.

Nhưng trong đầu cô, đúng vào khoảnh khắc đó, có một cái gì đó được đặt vào đúng chỗ khoá của nó, lách một tiếng, và mở ra.

Ba câu dự phòng ở trang mười bốn, cô viết lúc hai giờ sáng, khi đã đuối, và cô tự biết đó là chỗ trốn — là ba câu mà nếu khách không đụng tới thì cả cuộc đời nó sẽ nằm đó, êm ả, vô hại, và giả. Hai giờ sáng hôm qua, không một ai nhìn thấy cô viết nó. Không một ai biết nó là chỗ trốn, trừ chính cô.

Và một người ở cách đó mười cây số, trong một căn hộ mà cô chưa từng biết địa chỉ, vừa đọc đến đó và vừa nói đúng ra điều đó.

Cô không biết nên gọi cảm giác này là gì. Nó giống được nhìn thấy. Trong nghề của cô, được khách hàng nhìn thấy đề xuất là chuyện mỗi ngày; còn được nhìn thấy chính mình, thì cô chưa quen, và nó làm cô sợ theo một kiểu không giống bất cứ cái sợ nào cô từng biết.

Chín giờ, họp planning. Không có khách, chỉ nội bộ. Minh Khôi mở màn bằng nguyên tắc sống của anh:

— Khách muốn gì, mình cho nấy. Mười hai dòng này, mình sửa theo hết, hết tuần này. Anh Bảo người ta về nước làm việc, người ta trả tiền, mình đừng có cãi chó cãi mèo những cái câu chữ. Chiến lược quan trọng hơn slogan, chị Vân à.

Khả Vân nhìn anh, rồi nhìn bộ đề xuất đang chiếu trên tường. Cô lấy cây bút đỏ, gạch xuống gáy bản in của mình ba vạch, và nói:

— Mười một dòng tôi sửa theo. Dòng số bảy, tôi giữ nguyên ba câu.

— Chị giữ nguyên? — Minh Khôi nghiêng người. — Chị giữ nguyên ý là khách gạch xong chị gạch ngược lại à?

— Không phải ngược lại. — Cô nói chậm, một chữ một chữ, như người đang tự nghe mình nói lần đầu. — Ba câu đó là chỗ trốn của tôi. Anh ấy bảo cắt, là bảo tôi đừng trốn. Tôi cắt. Nhưng tôi sẽ không cắt vì anh ấy bảo cắt. Tôi cắt vì anh ấy nói đúng. Hai cái đó khác nhau, và tôi muốn nói thẳng cái khác nhau đó với người ta, mặt đối mặt, trước khi sửa. Nếu mình sửa cái đúng vì sợ khách, thì lần sau mình sẽ viết cái sai cho lành, và rồi mình thành cái xưởng nhận brief chứ không phải xưởng làm chữ.

Phòng họp im ba giây. Anh Tùng gõ ngón tay xuống mặt bàn, hai nhịp, rồi nói:

— Nói hay đấy. Nhưng ai đi nói? Khôi đi thì thành hai người bán hàng hội thoại với nhau. — Ông nhìn Khả Vân. — Cô đi. Mười lăm phút, đặt lịch với thư ký bên đó. Và cô Vân — cô đi để làm rõ việc, không phải để tranh thắng. Giữ cái đấy trong đầu suốt đường đi.

Một giờ ba mươi chiều, Khả Vân đến văn phòng đại diện của Cà Phê Sao ở Mỹ Đình. Tòa nhà mười bốn tầng, thang máy kính nhìn xuống bãi xe. Cô mang theo hai bộ bản in: một bộ y như đã gửi, một bộ đã sửa tay bằng bút đỏ, với ba câu dự phòng bị cắt để lại khoảng trắng.

Cô đã đặt lịch mười lăm phút. Thư ký của anh — một cô gái gọn gàng tên Hằng — dẫn cô vào phòng làm việc góc, và nói anh đang họp online, mười phút nữa xong. Cô ngồi đợi, quan sát căn phòng như thói quen nghề nghiệp: một bàn làm việc trống gần như tuyệt đối, một cái laptop, một tách trà còn khói, và một giá sách nhỏ. Trên giá, lưng ra ngoài, toàn sách chuyên ngành, trừ một cuốn.

Một cuốn tạp chí. Cũ. Gáy bị đọc nhiều nên nứt một đường.

Cô nhìn bìa cuốn tạp chí. Số tháng Ba, năm cô hai mươi lăm tuổi.

Cô không kịp nhìn thêm, vì cửa mở. Anh vào, xin phép, và đóng cửa. Anh mặc áo sơ mi như hôm qua, khác cái là hôm nay không xắn tay. Anh ngồi xuống sau bàn, không phải phía chủ nhà, mà là cái ghế cạnh cô, cách nửa mét, và đặt trước mặt cô cái tách trà của anh — làm người ngồi cùng bàn, không làm người thẩm định.

— Mười lăm phút. — Anh nói. — Tôi để đồng hồ đây. Cô nói đi.

Cô nói. Cô mở hai bộ bản in, nói đúng mười một phút: vì sao dòng một đến dòng sáu sẽ sửa trong hôm nay, dòng tám đến mười hai cần thêm số liệu từ bên marketing, còn dòng bảy — cô đặt ngón tay lên chỗ khoảng trắng để trống — ba câu dự phòng đã cắt, và sẽ không quay lại, vì đó là chỗ trốn.

Anh nghe hết, không cắt lời, không gật gù xã giao. Anh chỉ nhìn chỗ ngón tay cô đặt, và hỏi:

— Cắt vì nó đúng, hay cắt vì tôi nói?

— Vì nó đúng. — Cô nói. — Nhưng tôi đến đây để nói câu này với anh, không phải gửi email. Vì nếu tôi cắt mà không nói, thì về sau mỗi lần tôi viết, tôi sẽ tự hỏi mình đang viết cho đề xuất hay viết cho người gạch. Tôi không muốn mang cái ấy vào nghề. Nên tôi phải nói mặt đối mặt: anh nói đúng, và tôi cắt, và hai việc đó là hai việc.

Anh im lặng hết đúng bốn giây. Cô đã quen với bốn giây của anh. Anh là loại người cần bốn giây để quyết định một câu trả lời, và những người như thế trong đời cô đếm được trên một bàn tay.

— Được. — Anh nói. — Ghi vào biên bản cuộc họp: bên nhận xét đồng ý phương án cắt, không có yêu cầu nào khác về vòng này. — Rồi anh làm một việc cô không dự liệu: anh rút từ cái tập da của mình ra một tờ giấy xếp tư, mở ra, đặt lên bàn, và xoay hướng cho cô đọc.

Là một bản photo. Trang bốn mươi bảy. Bài báo của cô, với tiêu đề con chữ nhỏ. Trên lề bài báo, bằng bút chì, có những vạch đánh dấu, nhiều vạch, làm bằng nhiều lần đọc khác nhau, vì các vạch đậm nhạt không đều.

— Tôi không góp ý dòng số bảy bằng ý tôi. — Anh nói, giọng đều như báo cáo. — Tôi góp ý bằng ý của cô, số tháng Ba năm ngoái... năm trước đó. Cô viết: "Câu dự phòng là chỗ mình trốn khi không dám chọn." Tôi giữ tờ này theo thói quen xấu: hồi đó tôi định viết thư hỏi cô có còn viết không. Viết xong dòng đầu thì thấy mình không có tư cách gửi, vì chính tôi là người đã đi khỏi trước khi nghe trả lời. Nên thư không gửi, chỉ còn tờ này. Hôm nay nó có ích hơn trong thư.

Anh gấp tờ giấy lại, cho vào tập, và nói câu chốt buổi họp:

— Từ vòng sau, tôi sẽ không dẫn câu nào của cô trong góp ý nữa. Việc hôm nay là tôi sai thể thức: góp ý đề xuất thì dùng ý của đề xuất. Ý của người viết, để người viết tự dùng. — Anh nhìn cô, lần đầu tiên trong hai ngày nhìn lâu hơn một giây. — Trừ khi người viết tự đọc lại mình cho mình. Cái đó tôi không can.

Đồng hồ báo đủ mười lăm phút. Cô đứng dậy, thu bản in, nói cảm ơn. Ở cửa, sau khi đã xin phép, cô quay lại đúng một lần, và hỏi câu cô đã tập suốt trên đường đi — câu mà nếu không hỏi, cô sẽ nằm đêm tự trách:

— Một câu thôi, không phải với tư cách khách hàng. Anh về Hà Nội, là vì thị trường, hay vì thị trường tự nhiên có Hà Nội?

Anh đứng sau cái bàn, tay đặt lên cái tập da, và trả lời không mất một giây nào:

— Bangkok với Jakarta ngắn hạn tốt hơn. Hà Nội mười năm nữa mới đáng giá. — Rồi anh nói thêm, bằng cái giọng đều đều chỉ dành cho những câu quan trọng nhất của anh. — Tôi làm nghề thương hiệu, tôi đầu tư cái gì cũng hỏi nó đứng được bao lâu. Tôi về vì cái gì đứng được mười năm, cô tự hiểu.

Cô ra thang máy, xuống mười bốn tầng kính, và đến bãi xe thì nhận ra tim mình đập không đều. Cô đứng ở gốc cây phi lao trước tòa nhà năm phút, lấy điện thoại ghi lại buổi họp vào sổ việc: "Đã nói rõ dòng 7. Đã cắt 3 câu. Không thua. Không thắng. Chỉ xong."

Buổi chiều, cô mang bộ bản in đã sửa đến tiệm in ở phố Trần Nhân Tông để đóng gáy trình bày cho bên khách. Tiệm của ông Ba, người thợ in cô quen từ năm thứ hai làm nghề. Cô tự làm: chọn bìa lưng xám, đặt lỗ theo thước, dùng cái dập kẹp dài bắn hai cái kẹp, rồi lấy dao xương gáy cho thẳng cạnh. Ông Ba đứng xem, khen một câu quen thuộc:

— Cô này làm gì cũng tự làm. Giao thợ đi, người ta làm đẹp hơn cô.

— Người ta làm đẹp hơn, — cô nói, tay vẫn gáy — nhưng người ta không biết chỗ nào cần để hở. Cái này gửi khách, khách sẽ gấp ra gấp vào ba bốn lần, chỗ gáy phải chừa dư nửa phân, không là nứt. Người thợ giỏi biết chỗ để đẹp. Còn chỗ để dùng, thì người dùng mới biết.

Ông Ba cười, bảo câu gì đó về lũ trẻ bây giờ, và cô đưa tiền, ôm bộ hồ sơ đi ra. Mười sáu trang, hai kẹp, lưng xám. Cái vật nhỏ nhất cô làm được cho dòng số bảy.

Năm giờ kém, khi cô vừa về đến công ty, Hằng — thư ký bên khách — gọi điện: "Chị Vân ơi, anh Bảo nhờ em chuyển cái này, em gửi riêng không qua công văn đâu ạ." Một chiếc xe ôm công nghệ mang đến công ty một cái túi giấy.

Trong túi là một cái ô. Ô màu xanh cổ vịt, gấp cẩn thận, khô ráo, sạch sẽ, và có một vệt ma sát nhỏ ở cán — vệt của việc được cầm đi đường dài. Quai ô được quấn bằng một sợi dây nhỏ, thắt nút kiểu thắt dây đàn hồi mà cô nhận ra ngay: đó là kiểu nút mà anh học từ cô, năm lớp mười, để buộc dây giày cho chặt mà gỡ được.

Cái ô này là cái ô của cô. Bị cô bỏ quên trong ba lô của anh, buổi chiều mưa cuối cùng trước ngày anh bay, mùa hè năm năm trước. Cô tưởng nó đã mất từ đời nào. Hóa ra nó đã đi qua một biển, nằm năm năm ở một nơi cô không biết, và hôm nay được trả về, sạch, khô, gấp tử tế.

Trong túi còn một mẩu giấy gấp tư, viết tay, bốn chữ:

"Trả lại cho đúng người."

Khả Vân đứng ở cửa công ty, cầm cái ô, và cô hiểu ra một điều khiến cô lạnh dần từ lòng bàn chân lên.

Bản brief bị trả lại, để cô sửa. Trang bốn mươi bảy bị trả lại, để cô thấy mình được đọc. Cái ô bị trả lại, sạch sẽ, đúng người. Rồi sẽ còn nữa — cô biết cái cách làm việc của người này, cái cách trả nợ của người này. Anh không đến để đòi. Anh đến để trả.

Và một người đã xếp xong để trả hết mọi thứ, nghĩa là một người đã chuẩn bị đi lần thứ hai.

Đêm đó, cô cầm cái ô xanh đặt vào góc ban công, chỗ cũ cô vẫn cắm ô suốt những năm đại học, khi hai đứa còn chung một đầu ngõ và mưa về là về cả hai nhà. Cắm xong, cô đứng nhìn nó một lúc lâu.

Rồi cô lấy cuốn sổ mười lăm, lật đến trang hôm qua, nơi cô đã viết "Giữ khoảng cách", và cô viết thêm một dòng, chậm:

"Câu hỏi mới: nếu cậu ấy trả hết rồi thì đi, thì khoảng cách còn để làm gì?"

Ngoài đường, mưa không rơi. Tháng Sáu im lặng đến mức cô nghe được tiếng chiếc tủ lạnh kêu ù trong bếp. Cô để câu hỏi ấy nằm đó, không gạch, không trả lời, vì nó là loại câu hỏi mà trả lời sớm thì thành dối, trả lời muộn thì thành tiếc.

Cô nằm xuống, tắt đèn, và lúc chợt sắp ngủ, cô nhớ ra trang mai phải nộp, nhớ ra mười một dòng góp ý, nhớ ra chữ "cùng" là chữ lười — và giữa mấy mớ việc đó, một ý tưởng slogan tự nhiên đến, trọn vẹn, không cần sửa:

Cô không vọt dậy ghi lại. Cô nằm im, nhẩm thuộc nó ba lần, để nó vào trí nhớ như người ta cất tiền vào một chỗ chỉ mình biết. Bốn năm nghề, đây là lần đầu tiên một câu chữ đến với cô mà cô muốn để dành — không cho đề xuất, không cho khách.

Cô để dành cho một người chưa bao giờ xin.