Thư viện tiểu thuyết trực tuyến · Cập nhật mỗi ngày · Đọc miễn phí
Trang chủ / [Cao H] Bí Mật Của Thánh Nữ / Chương 67: Vấn đề mà không ai muốn gọi tên

Chương 67: Vấn đề mà không ai muốn gọi tên

[Cao H] Bí Mật Của Thánh Nữ · Chương mới nhất được cập nhật trên Colorir Tiểu thuyết

Chương 67: Vấn đề mà không ai muốn gọi tên

Phần đời sau của câu chuyện này — tôi đã kể những thứ đẹp. Chương này tôi kể một thứ không đẹp, và tôi kể nó vì một nguyên tắc của cô Lạc: "ghi cả hai mặt, không ghi một mặt."

Vấn đề là: tiền.

Năm thứ hai mươi ba, Chợ Tây — sau ba thập kỷ — thành một tổ chức có tài sản thật: đất cho, nhà cho, quỹ ủng hộ từ khắp nơi, và — điều mới nhất — triều cấp ngân sách thường niên cho ba ghế nghe sinh và trường sổ.

Và với tiền, đến thứ không ai mời: sự tranh giành.

Lần đầu tiên trong lịch sử Chợ Tây, có một cuộc cãi không phải về chuyện của dân — về chuyện của chính Chợ Tây: ai kiểm quỹ, ai quyết chi, và — câu hỏi xấu nhất — người giữ ghế có được trả lương không, và lương bao nhiêu là "không bẩn".

Tôi — năm đó năm mươi một tuổi — ngồi ở giữa cuộc cãi đó, và tôi nhận ra mình thiếu một thứ mà cô Lạc có: cô từng sống trong nghèo khó, cô biết nghèo, nên cô không bị tiền làm mờ. Thế hệ tôi — lớn lên khi Chợ Tây đã có tiếng — chưa từng phải chọn giữa nguyên tắc và bữa cơm. Và người chưa từng chọn thường cãi lý thuyết tiền một cách ngây thơ: một phe nói "không nhận là trong sạch", một phe nói "nhận đủ là minh bạch".

Cả hai phe đều sai, và sai cách nguy hiểm: phe thứ nhất tạo ra một lớp người chỉ có nhà giàu mới làm nổi công việc này; phe thứ hai mở cửa cho mọi kiểu "đủ lý do".

Cách giải — và nó thành một trong những đóng góp thật của thế hệ tôi — đến từ một người không ai mời vào cuộc cãi: một bà lão bán rau, tám mươi ba tuổi, đứng ở mép, nghe ba tối, và tối thứ tư bà nói:

"các người cãi lương. Tôi bán rau bốn mươi năm, tôi nói cho các người nghe tiền bẩn là gì. Tiền bẩn không phải tiền nhiều. Tiền bẩn là tiền mà người trao và người nhận không dám nói to nguồn. Vậy thì đừng cãi bao nhiêu. Hãy làm cho mọi đồng đến Chợ Tây phải nói to nguồn nó đến từ đâu — và mọi đồng đi ra phải nói to nó đi vào việc gì. Làm được hai câu nói to đó — bao nhiêu cũng sạch. Không làm được — một xu cũng bẩn."

Cuộc cãi dừng. Và lệ "hai câu nói to" ra đời — lệ mà về sau, những người học quản trị từ trường sổ mang đi khắp nơi:

Mọi đồng tiền vào — có bản ghi nguồn, công khai, đọc được bởi bất kì ai đến Chợ Tây.

Mọi đồng tiền ra — có bản ghi việc, và việc đó phải là một trang nào đó trong các sổ đang mở. Tiền ra mà không khớp một trang sổ — là tiền sai, bất kể chủ ý tốt đến đâu.

Nguyên tắc cuối do tôi đề nghị, và nó là phần tôi tự hào nhất về chính mình:

"người giữ ghế nhận lương — công khai, đủ sống, và mức lương do một hội dân định, định lại ba năm một lần, và người giữ ghế không được có mặt trong buổi định. Nhận lương minh bạch không làm nghề nghe thành bẩn. Nhận lương giấu — làm. Và nghề mà người nghèo không đủ sống để làm — là nghề đã bán đầu tiên."

*

Và cuộc khủng hoảng tiền dạy thế hệ tôi một bài học khác — sâu hơn:

Một tối, Vĩ — bảy mươi tuổi — nói với tôi:

"mẹ. Con vừa nhận ra một điều. Ba mươi năm qua, mỗi lần Chợ Tây có nguy cơ, nó không được cứu bởi nguyên tắc. Nó được cứu bởi một người cụ thể đứng đúng chỗ vào đúng lúc — bà bán rau, anh Ôn, con, mẹ. Nguyên tắc chỉ ghi lại việc người đó làm. Một ngày nào đó không có người đứng đúng chỗ — nguyên tắc sẽ chỉ là chữ trên vách, và chữ không ngăn ai."

Tôi hỏi: "vậy con đề nghị gì?"

Vĩ nói:

"không đề nghị gì. Chỉ ghi nhận — vào sổ — rằng mọi thứ chúng ta có là nhờ những người đến đúng chỗ. Và ghi cách tạo ra những người đó: không phải đào tạo kỹ năng. Là cho họ thấy việc đó được tôn trọng từ khi họ mười tuổi — như cháu tôi thấy bà bán rau được cả chợ nghe lời. Tôn trọng trước mắt trẻ con — đó là cách tuyển người bốn mươi năm sau."

Và con trai của Vĩ — người của thế hệ thứ tư — hai mươi năm sau đó mở "lớp mười tuổi" đầu tiên: không dạy sổ, không dạy luật. Cho trẻ con ngồi ghế nghiêng nghe thật — một chuyện thật, một buổi, một tháng một lần.

Bài đầu của lớp — và lớp đó không bao giờ có điểm số:

"em vừa nghe một chuyện thật. Câu chuyện của người đó bây giờ cũng là của em một phần. Em sẽ làm gì với phần đó?"

Không ai chấm bài. Nhưng mười lăm năm sau, trong số học trò lớp mười tuổi đầu tiên — hai mươi mốt đứa — mười bốn đứa quay lại Chợ Tây theo một cách nào đó: giữ ghế, đi thuyền, dạy chữ, mở bếp bến.

Con số đó — mười bốn trên hai mươi mốt — là con số tôi tin nhất trong cả tám mươi chương này. Không phải vì lớn. Vì nó nói được một điều mọi giáo trình không nói được:

thói quen được truyền không qua chữ. Qua việc thấy người lớn làm thật, trước mắt mình, từ khi mình còn nhỏ đủ để tin thế giới là cái mình thấy.

*

Và chương này kết thúc bằng một cảnh — cảnh tôi chứng kiến và không quên, vì nó là hình của nguyên tắc tiền sau ba mươi năm:

Ngày bà bán rau mất — một trăm linh hai tuổi — người ta dọn nhà bà, và tìm thấy tiền của bà: không nhiều. Một hộp gỗ, đếm kỹ: một khoản tiết kiệm vừa đủ đám ma — không hơn một xu.

Nhưng cạnh hộp tiền, có thứ khác: sáu mươi quyển vở nhỏ — mỗi quyển ghi chép mua bán rau của bà theo năm, bốn mươi năm.

Và ở quyển cuối, trang cuối, chữ bà viết yếu, viết gần ngày mất — một dòng mà cả Chợ Tây đọc khi người ta mang sáu mươi quyển đến chợ, đặt cạnh quan tài một buổi, theo lệ bà dặn:

"các con tính tiền của tôi đi — tôi không có gì ngoài số đủ chôn. Còn sáu mươi quyển này, các con đọc trước khi chia. Ở đó có câu trả lời cho câu các con cãi ở chợ năm nào: tiền bẩn hay sạch không nằm trong hộp. Nằm trong từng dòng ghi. Mỗi quyển của tôi — ai mua rau, mua gì, trả bao nhiêu, ai nợ và đã trả chưa, ai không có tiền và được biếu — mọi đồng của tôi đều có thể nói to nguồn và nói to việc. Tôi sống một trăm năm và không giàu. Nhưng tôi chưa từng phải nói dối một đồng nào. Các con thử hỏi: một đời không nói dối một đồng — đó là giàu hay nghèo?"

Sáu mươi quyển vở — giờ ở trường sổ, trong một tủ kính thấp, không khóa.

Học trò năm nhất, bài đầu tiên của môn "tiền và sổ", không học lý thuyết. Đọc một quyển bất kì của bà — và viết một trang: "bà đã nói to nguồn bằng cách nào ở trang này?"

Không có đáp án chuẩn. Có một chuẩn chấm duy nhất, của chính bà để lại trong dòng cuối:

"một đời không nói dối một đồng — đó là giàu hay nghèo?"