Chương 61: Thế hệ sau — chuyện kể của Hạ Tiểu Lang
Chương 61: Thế hệ sau — chuyện kể của Hạ Tiểu Lang
(Sau đây là phần 61—80, do Hạ Tiểu Lang — người giữ ghế của Chợ Tây — kể lại, viết theo lời bà thành văn vào năm bà sáu mươi bốn tuổi.)
Tôi bắt đầu phần này bằng một lời: bốn mươi chương trước là chuyện của người mở đường. Hai mươi chương sau là chuyện của chúng tôi — những người đi trên đường đã mở. Chuyện của chúng tôi nhỏ hơn, và tôi tin: nếu một câu chuyện hay thì phải nhỏ dần ở phần cuối — vì đời sống là chỗ nhỏ.
Chuyện đầu tiên tôi kể — chuyện năm đầu tiên tôi ngồi ghế nghiêng.
Một tối mùa mưa, có một người đàn ông ba mươi tuổi đến Chợ Tây, đứng ở mép ánh sáng đèn, không vào. Tôi ra mời ba lần, anh ta không vào — chỉ nói một câu: "tôi không có chuyện. Tôi đến nhìn cô Lạc một lần. Cô cứu mẹ tôi năm tôi bốn tuổi — sốt xuất huyết. Cô không nhớ. Người cô cứu nhiều lắm."
Tôi nói: "mẹ anh giờ thế nào?"
anh ta nói: "mất năm ngoái. Bảy mươi tám tuổi, ngủ, không bệnh. Trước khi mất, bà dặn tôi một việc: đến Chợ Tây nói với cô Lạc — hoặc với ai thay cô — 'nhờ cô, tôi được bốn mươi năm. Trong bốn mươi năm đó tôi làm bánh bao, nuôi bốn con, và bốn con của tôi có mười một cháu. Tôi muốn cô biết con số — vì tôi nghĩ người chữa bệnh không bao giờ biết mình chữa ra bao nhiêu năm và bao nhiêu bữa cơm.'"
Tôi nghe xong, và tôi ngồi rất lâu sau khi anh ta đi.
Và tôi hiểu một điều — điều mà cả thời làm việc với sổ tôi chưa hiểu trọn: chúng tôi ghi những chuyện đau. Những chuyện được — chuyện một người sống thêm, một bữa cơm có thêm người — không ai mang đến Chợ Tây. Nó không cần.
Năm đó, tôi mở một quyển thứ sáu.
Không phải sổ kiện, không phải sổ oan. Một quyển ghi những chuyện "được" — người ta đến nói "nhờ chỗ này, mẹ tôi sống thêm", "nhờ lớp chữ, tôi đọc được thư của con", "nhờ cái ghế, vụ đất của tôi không ra tòa".
Quyển đó — "SỔ ĐƯỢC" — khó ghi hơn mọi quyển. Vì người ta không có thói quen đến kể chuyện được. Tôi phải đi hỏi. Và tôi học được cách hỏi của bà Hạ: không hỏi "anh có chuyện vui nào không". Hỏi cụ thể: "bữa cơm gần nhất của anh có bao nhiêu người?"
Câu đó — bữa cơm có bao nhiêu người — là câu hỏi mà sau này cả trường sổ dạy làm câu đầu tiên khi đi gặp một người xa lạ. Vì từ số người một bữa cơm, người ta biết gần hết một đời sống: cô đơn hay đông đúc, no hay thiếu, còn hay mất ai.
*
Chuyện thứ hai — chuyện của con trai tôi.
Tôi có một con trai, đặt tên Vĩ — đuôi. Ai nghe tên đều nghĩ tôi đặt ngược. Không phải.
Bà Hạ mất năm Vĩ lên bốn. Trước đó một năm, bà ẵm cháu, và bà nói với tôi một câu:
"đặt tên cháu là 'Vĩ' đi. Không phải đuôi của tôi. Là vĩ của cái cày. Cái cày đi trước, đất cày xong, việc còn lại là của vĩ — san phẳng, gieo hạt, tưới. Người mở đường là lưỡi cày. Cháu là vĩ. Và vĩ quan trọng hơn lưỡi — vì hạt mọc từ tay vĩ, không từ tay lưỡi."
Vĩ lớn lên ở Chợ Tây, lớn lên dưới gốc bàng, và cậu bé đó — tôi kể thật — không thích chuyện của gia đình tôi.
Năm mười bốn tuổi, cậu nói với tôi một câu làm tôi đêm đó không ngủ:
"mẹ. Ở trường, cô giáo hỏi con định làm gì, con không trả lời được. Con về nghĩ — và con thấy mọi chuyện ở nhà đều đã có người làm. Mẹ giữ ghế. Chú Tiểu Sơn giữ thuốc. Sổ đã có quy trình. Trường đã có khóa. Con đứng ở đâu trong tất cả những thứ đã xong?"
Tôi không trả lời cậu ngay. Tôi đưa cậu một việc: đi cùng tôi một chuyến công việc — ba mươi ngày, đi nghe ở những huyện xa.
Chuyến đó, ở huyện thứ bảy, một bà cụ hỏi Vĩ — không hỏi tôi:
"cháu là cháu của ai?"
Vĩ trả lời: "cháu là con của người ngồi ghế ở Chợ Tây."
Bà cụ nhìn cậu, và bà nói:
"chỗ đó tôi nghe nói — nơi có một ghế nghiêng và một bát cháo đầu bàn. Cháu nói cho cháu bà nghe: bây giờ chỗ đó giải quyết được chuyện gì mà mười năm trước chưa giải quyết được?"
Vĩ không trả lời được. Bà cụ cười, và bà nói:
"cháu về hỏi mẹ. Và nói với mẹ: người ta không cần biết chỗ đó có gì đã xong. Người ta cần biết chỗ đó mai làm gì mới."
Vĩ về, và cậu đặt câu đó trước tôi — và tôi phải ngồi nghĩ ba ngày.
Rồi tôi trả lời cậu, và câu trả lời đó thành chương đầu của quyển "SỔ ĐƯỢC" khi in lại:
"câu của bà cụ đúng. Con ơi — người giữ ghế đời thứ hai dễ mắc một bệnh: bảo vệ những gì đã có. Bệnh đó âm thầm, và nó giết mọi thứ đã xây — không bằng phá. Bằng quên. Người mở đường dạy ta hỏi 'câu chuyện của người này có ai nghe chưa'. Người đời sau phải hỏi thêm một câu nữa: 'chuyện chưa ai biết cần nghe — mình có tìm ra được không?' Bảo vệ là ngồi. Tìm là đứng dậy đi."
Vĩ lớn lên — và cậu không ngồi ghế của tôi. Cậu đi. Cậu làm "nghe sinh nơi xa" mười năm — những nơi không có đường, không có đèn, không có Chợ Tây.
Và cậu, năm ba mươi tuổi, mở thứ đầu tiên do thế hệ cậu tự nghĩ ra — không sao chép chúng tôi:
Một con thuyền sổ.
Một con thuyền — như thuyền của Trần Bá ngày xưa — đi dọc sông, và trên thuyền có: một người nghe, một người chữa bệnh, một người dạy chữ, và một hộp sổ. Thuyền đến bến nào, bến đó được "một tuần Chợ Tây" — và những chuyện ghi được trong tuần đó mang về, vào đúng ba hộp kiểm.
*
Chuyện thứ ba — nhỏ, và tôi kể nó vì nó là chuyện dạy tôi nhiều nhất về chữ "truyền":
Năm Vĩ mười sáu, cậu tự làm một việc không ai giao: cậu chép lại — bằng tay, không sao — toàn bộ cuốn "CÁCH MỞ MỘT CUỐN SỔ" của cô Lạc, và cậu thêm vào mỗi chương một phần cô không viết: phần "chỗ chương này có thể sai".
Ví dụ — chương về ba hộp, cậu thêm: "hộp có thể sai khi người đối chiếu biết trước kết quả được mong đợi. Ngay cả khi trung thực, con người nghe tin ngược ý mình bằng tai hẹp hơn."
Chương về ghế nghiêng, cậu thêm: "ghế có thể sai khi người giữ ghế bắt đầu thích được cần. Lúc đó ghế nghiêng theo người cần mình — không theo người đang kể."
Tôi đọc bản chép của cậu — và tôi không sửa một chữ. Tôi chỉ làm một việc: gửi bản đó vào trường sổ làm tài liệu bắt buộc thứ hai, cạnh giáo trình của cô.
Ai hỏi vì sao cho một cuốn "bắt lỗi" của một thằng bé mười sáu tuổi vào chương trình, tôi trả lời bằng câu của chính Vĩ khi cậu nộp bản:
"tài liệu hay nhất về một phương pháp là bản ghi những chỗ nó có thể hỏng. Không ghi chỗ hỏng — thì người học tin phương pháp là thần. Người tin thần sẽ không cảnh giác. Phương pháp không phải thần. Nó chỉ là những chỗ đã biết cách đỡ ngã — và phải ghi rõ các kiểu ngã."
*
Chuyện thứ tư — và chuyện này tôi kể cuối chương, vì nó về tôi, và tôi muốn nó ở chỗ tôi tự phơi bày, không phải chỗ người khác phát hiện:
Có những tối — tôi kể thật — tôi ngồi ghế nghiêng và tôi sợ.
Không sợ việc. Sợ một câu trong đầu: "em đang ngồi ghế của một người không ai thay thế được — và một ngày em cũng đi, ghế trống, người ta có còn tin chỗ trống đó không?"
Một tối như thế, tôi kể cho cô Lạc — cô đã rất già, ngồi ở nhà nhỏ — và cô trả lời không phải bằng lời an ủi. Cô nói:
"em sợ đúng. Và con muốn biết vì sao sợ đó tốt không?"
"con nghe."
"vì ghế này không phải của em. Em chỉ thuê. Người thuê một thứ quý thì sợ làm mất — đó là dấu người thuê xứng. Người ngồi ghế mà không sợ — là người đã coi ghế thành của mình, và đó là lúc ghế bắt đầu mòn. Em sợ — ghế còn. Em đừng chữa cái sợ. Hãy để nó làm việc của nó: mỗi sáng nó nhắc em một lần — hôm nay em phải xứng."
Tối đó tôi về, và tôi không hết sợ — cô nói đúng, không chữa được. Nhưng tôi đổi cách dùng nó: mỗi sáng, trước khi mở cửa Chợ Tây, tôi chạm vào chân ghế nghiêng một lần, và tôi nói trong đầu một câu — câu tôi chưa từng kể ai tới hôm nay:
"hôm nay, thuê thêm một ngày."
Thuyền đầu tiên tên gì? Vĩ đặt tên — và tên đó làm tôi bật cười khi nghe:
"bát cháo trắng."
Emberdeck
Strykon
Snail Clicker
Italian Brainrot Extreme Driver
Kobadoo Shapes
Garden Master
Superstar Family Dress Up Game
Two Cups