Chương 59: Bà Hạ với chín mươi lăm
Chương 59: Bà Hạ với chín mươi lăm
Mùa đông năm thứ mười, một thư từ núi tây — ngắn hơn mọi lần:
"Hạ bị cảm, chuyển thành bệnh phổi. Bà vẫn tỉnh. Bà dặn: đừng ai vì bà mà bỏ việc giữa chừng. Ai đến, đến với tay không — bà nói: 'tôi cả đời không thiếu đồ. Tôi thiếu người kể chuyện.'"
Lạc Tịnh Vân đi ngay — đi cùng Tiêu Dực.
Ba ngày đường, hai ngày núi. Bà Hạ — chín mươi lăm tuổi, gầy, mắt mù mười lăm năm — nghe bước chân từ sân, và bà nói:
"bảy bước hai nhịp dừng. Cô Lạc. Và một người đi hai nửa bước sau — chồng cô."
Lạc Tịnh Vân ngồi bên bà, nắm tay bà, và bà hỏi chuyện Chợ Tây — hỏi chi tiết, hỏi từng dòng, như một người giữ sổ:
"sổ một nghìn hai trăm — đóng chưa?"
"đóng rồi. Một nghìn một trăm bốn mươi ba án đủ. Ba mươi bốn không xác nhận, ghi nguyên trạng."
"quyển bốn mươi hai — ai mở nhiều nhất?"
"kết quả lạ: không phải người nạn nhân. Là học sinh. Trường con vào đọc hơn cả gia đình — có lớp học cả thầy trò ra đọc, mỗi tuần một trang."
Bà Hạ gật, và bà cười:
"đúng rồi. Trẻ con đọc vì chúng chưa biết thương hại. Người lớn đọc thường mang theo thương hại — thương hại làm những người trong sổ thành nạn nhân lần nữa. Trẻ đọc như đọc một chuyện có thể xảy ra với mình — nên chúng đọc kĩ hơn."
Rồi bà kể — kể và dạy, trong năm ngày Lạc Tịnh Vân ở lại:
Ngày một — bà kể về giếng. Lần đầu tiên bà kể chi tiết: nước lạnh đến mức đau xương, và dưới đáy có một khe hở mà bà bò ba ngày — và trong ba ngày đó bà nghĩ một điều: "tôi không bơi vì hy vọng sống. Tôi bơi vì tôi muốn người ta biết câu chuyện của tôi đúng, không phải như tờ giấy ghi." — "cô Lạc," bà nói, "mọi cuốn sổ sau này đều từ ba ngày đó. Mà ba ngày đó tôi chỉ làm một việc: không cho phép mình chết với một câu chuyện sai."
Ngày hai — bà dạy Tiểu Lang và Tiểu Sơn (đến chiều thứ hai) cách nghe người sắp mất: "đừng hỏi chuyện buồn. Hỏi chuyện người đó tự hào. Một người sắp đi kể lại điều tự hào — thì đi nhẹ. Chuyện buồn họ giữ, là của họ. Điều tự hào họ cho — là của mình."
Ngày ba — bà nói với Tiêu Dực — người chồng, người từng là con trai của gia đình buộc tội bà — những lời cuối của bà dành cho anh:
"chàng là người duy nhất của 'bên kia' ở lại hết. Tôi từng không tin chàng. Mười năm, chàng chứng minh bằng việc chứ không phải lời — và giờ tôi dạy cháu chép thư của tôi. Vậy là 'bên kia' không còn. Chỉ còn người ghi và người kể. Chàng là người ghi đầu tiên của tôi — lá thư năm ấy chàng gửi vào tháp, chàng nhớ không? Nó cứu tôi một đêm. Một đêm đủ dài để tôi sống thêm hai mươi năm."
Tiêu Dực — người chưa từng khóc trước mặt ai — khóc ở đó. Bà Hạ nói:
"khóc đúng chỗ. Người ta tưởng khóc là yếu. Khóc ở đúng chỗ là mạnh — vì nó chứng minh chỗ đó thật."
Ngày bốn — bà dặn cụ thể: mộ trống núi, không bia. Và bà bổ sung một điều mới: "nhưng hãy trồng một cây giếng — cây mà lá rụng xuống nước không làm nước hỏng. Trồng cạnh giếng. Vì tôi bắt đầu từ giếng. Cho cây tôi đưa tay xuống giếng lần nữa."
Ngày năm — buổi cuối. Bà Hạ yếu hẳn, nói từng cụm. Câu cuối bà nói với Lạc Tịnh Vân, và bà nói hai lần để chắc:
"con. Ta truyền cho con không phải công lý. Ta truyền cho con một thói quen: mỗi lần gặp một người, tự hỏi — câu chuyện của người này có ai nghe chưa? Chưa thì nghe. Hết. Mọi thứ khác — luật, sổ, triều đình, đèn ở bến — chỉ là công cụ của thói quen đó. Thói quen này còn thì tất cả còn."
Lạc Tịnh Vân nắm tay bà, và cô nói:
"con giữ."
Bà Hạ cười — lần cuối, và bà nói câu cuối, giọng rất nhỏ nhưng rõ:
"tôi biết. Vì con giữ nó bốn mươi năm rồi — từ cái bát cháo trắng đêm bão. Con nghĩ con mở đầu bằng giếng. Không. Con mở đầu bằng một bát cháo của một người lạ. Giếng chỉ là nơi tôi phải xuống để hiểu điều đó."
Bà Hạ mất hai ngày sau đoàn rời núi — đúng lúc đoàn về đến chân núi, gió bấc đầu mùa thổi.
Mộ trống, không bia, và một cây giếng non — trồng cạnh giếng cũ, cắm rễ trước mùa xuân.
*
Đoàn về kinh bằng con đường cuối cùng bà Hạ dạy — con đường không phải đường bộ: Hạ Tiểu Lang và Nguyễn Tiểu Sơn đi trước ba ngày, đến từng thôn dọc núi tây, và làm một việc bà Hạ dặn trong ngày thứ tư:
"tôi sống trên núi hai mươi năm. Mỗi thôn có ít nhất một người chuyện chưa ai nghe — không phải chuyện oan lớn. Chuyện nhỏ: một người từng cứu ai mà không kể, một người từng hối hận một điều bốn mươi năm. Trước khi đi, ghé thăm những người già đó. Không ghi. Chỉ ngồi. Và khi về — kể cho cô Lạc nghe một chuyện, chỉ một chuyện, chuyện mà các cô thấy người đó cần được kể một lần."
Đoàn về, và tối đầu tiên ở Chợ Tây, không họp. Chỉ hai người kể — Tiểu Lang và Tiểu Sơn — mỗi người một chuyện:
Tiểu Lang kể về một ông già bảy mươi tám, thợ đá, từng khắc bia mộ cả đời. Chuyện chưa ai nghe của ông: năm ông hai mươi, ông khắc một bia sai tên — bia của một gia đình giàu, họ bảo khắc tên "Lý", ông khắc thành "Lý" nhưng nét khác, và gia đình không nhận, ông bị phạt ba tháng công. Sáu mươi năm ông tìm cách gặp gia đình đó để xin khắc lại miễn phí — và chưa dám. Tiểu Lang nghe xong, và việc cô làm không phải khuyên. Cô hỏi:
"bác muốn khắc lại bây giờ không? Cháu biết gia đình đó — họ ở thôn bên. Họ còn. Và họ — cháu nghe nói — vẫn giữ tấm bia sai."
Ông già khắc lại. Ba ngày, miễn phí, bằng tay run. Gia đình nhận tấm bia đúng, và đặt tấm sai cạnh — không đập. Trên tấm sai, họ khắc thêm một dòng: "bia sai của một người thợ bị phạt vì lỗi của người đặt tên. Giữ lại để con cháu biết: sai có hai loại — sai do tay, và sai do mồm."
Tiểu Sơn kể chuyện của mình — người già ông ghé: một bà cụ chín mươi, từng là bà đỡ thôn, mất con đầu lòng vì khó sinh năm bà hai mươi hai. Bà cụ chưa từng kể chuyện đó — kể cho Tiểu Sơn, người thầy thuốc đầu tiên hỏi bà "bà đỡ cho người ta cả đời — ai đỡ cho bà?" Bà cụ khóc lần đầu sau sáu mươi tám năm, và bà nói câu mà Tiểu Sơn ghi vào sổ hũ của mình:
"con hỏi đúng câu. Cả đời con đỡ người khác một ngàn lần. Chưa ai hỏi một lần con được đỡ thế nào. Hôm nay con hỏi — thì coi như con đỡ xong cho chính mình."
Hai chuyện kể xong, Lạc Tịnh Vân không bình luận. Cô chỉ nói:
"mai viết hai trang — mỗi chuyện một trang — cho sổ thứ năm. Chưa có tên. Tên sẽ hiện ra khi trang thứ một trăm được ghi."
Sổ thứ năm — "sổ những chuyện chưa ai hỏi" — mở từ tối đó. Và lệ của nó lệ nhất trong các sổ của Chợ Tây: người được hỏi phải đồng ý trước khi ghi. Không đồng ý — chuyện chỉ tồn tại trong buổi nghe, và biến mất đúng như người kể muốn.
Quyền được kể và quyền không được kể — cùng một trọng lượng. Đó là điều bà Hạ dạy ngày thứ tư, không nói ra thành chữ, và Tiểu Lang đã hiểu.
Emberdeck
Strykon
Snail Clicker
Italian Brainrot Extreme Driver
Kobadoo Shapes
Garden Master
Superstar Family Dress Up Game
Two Cups